Zašto bi država prepuštala nekome „zlatnu koku“ kakva je Aerodrom Tivat

Aerodrom Tivat

Ukoliko se realizuje namjera Vlade da “valorizuje” aerodrom Tivat kroz njegovo davanje u dugoročni zakup, Crna Gora će nekome ustupiti ekonomski mnogo efikasniju i bolju od dvije svoje zračne luke – država će zadržati aerodrom u Podgorici koji ni izbliza ne pravi profit kao tivatski.

To proizilazi iz analize koja je za potrebe Evropske banke za obnovu i razvoj (EBRD) urađena u avgustu 2015. Obiman dokument na skoro 100 strana nazvan Tivat Airport Modernisation, za potrebe EBRD-a uradila je renomirana konsultantska kuća Steer Davies Geave iz Londona.

Tada je ispitivana ekonomska opravdanost eventualnog davanja kredita preduzeću Aerodromi Crne Gore od 50 miliona eura za modernizaciju i proširenje kapaciteta tivatske vazdušne luke.

“Vijesti” su došle do ove analize koju potpisuju Peter Wiener, Stephen Wainwright, Paul Creswell, Alex Gospodinov, Lorenzo Casullo i Fabrizio Carippo, a koja detaljno sagledava aspekte aktuelnog stanja i projektovanog razvoja tivatske vazdušne luke i ekonomske efekte do 2030. godine od preduzimanja te investicije.

ACG je sa EBRD pripremio projekat rekonstrukcije, modernizacije i proširenja kapacteta tivatske vazdušne luke koji bi bili dovedeni do nivoa od tri miliona putnika godišnje, što je trostruko više nego sada.

Iako EBRD za te radove koji bi, kako se navodi u analizi, koštali 42,7 miliona eura, nudi kredit od 50 miliona pod izuzetno povoljnim uslovima i za njega ne traži garanciju države, Vlada je poručila da nema prostora za dodatno kreditno zaduženje i da će se modernizacija aerodroma u Tivtu obaviti kroz njegovo izdavanje u višedecensijsku koncesiju.

Takvu strategiju odbacili su kako sindikat radnika Aerdroma Tivat, tako i kompletna opozicija.

Protiv je i članica vladajuće koalicije SD Ivana Brajovića, a od glasova njihova dva poslanika u Skupštini zavisi i opstanak Vlade. Vladine namjere o „valorizaciji“ tivatskog aerodroma eksplicitno je podržao DPS koji ACG proziva za loše upravljanje i neulaganje u aerodrome, a sve sličnije stavove DPS-u u posljednje vrijeme iznosi i HGI koja je javno zatražila od menadžmenta kompanije da toj partiji dostavi podatke o poslovanju, rezultatima i ulaganjima u aerodrom Tivat u posljednjih 15 godina.

HGI je inače kompletno to vrijeme participirala u državnoj vlasti koja kontroliše rad ACG na čijem je čelu od osnivanja bio Milovan Đuričković (SDP, pa SD).

Podaci iz analize pokazuju da je ulaganje od 50 miliona eura u aerodrom Tivat, u sva tri scenarija koja su detaljno razmotrena (optimističko-realna varijanta, varijanta u kojoj “Montenegroa Airlines” bankrotira i varijanta u kojoj zbog političko-ekonomskih prilika dolazi do osjetnog smanjenja saobraća iz Rusije), potpuno opravdano i da zavisno od scenarija, rezultira ukupnim benefitima u periodu do 2030. godine koji se kreću do maksimalnog iznosa od čak 348 miliona eura.

Gotovo sva predviđana iz analize, kada su u pitanju rezultati koje su aerodromi Tivat i Podgorica ostvarili 2015, 2016. i do sada u ovoj godini, u najvećoj mjeri su se pokazala tačnim ili su čak blago nadiđena.

Tako će Aerodrom Tivat već ove godine ostvariti ukupan obim prometa od oko 1,15 miliona putnika što mu je Steer davuis Gleave predvidio tek za 2019.

„Odnos benefita i ulaganja u projektu modernizacije aerodroma Tivat je 4,61:1. Stopa internog ekonomskog povrata (EIRR) za ovaj projekat je relativno visokih 24 odsto”, piše u analizi.

Podaci do kojih su došli stručnjaci Steer Davis Geavea, međutim, ukazuju da u upravljanju ACG nije baš sve bajno kako su to godinama nastojali prikazati SDP i SD čiji su kadrovi bili ili su i dalje na čelu te državne firme i da stoji dio kritika koje im danas upućuje Vlada i DPS.

Naime, strani ekspreti su konstatovali da je ACG 2014. imao 653 stalno zaposlenih radnika od čega 300 na aerodromu Podgorica, 271 na aerodromu Tivat i 82 u centrali firme u Podgorici.

Upoređujući ih sa konkurencijom u regionu (Beograd, Atina, Zagreb i Ljubljana) odnosno referentnim aerodromima u zapadnoj Evropi (London Getvik i Dablin), analitičari EBRD su utvrdili da je od 82 zaposlenih u centralnoj upravi ACG njih čak 30 višak, a nepotrebno je i 23 od ukupno 138 radnika u službama zemaljskog opsluživanja na aerodromu Podgorica i 33 od ukupno 83 zaposlena u službi bezbjednosti tog aerodroma.

Što se Tivta tiče, po EBRD, višak je samo osam radnika u službi tehničkog održavanja, koliko ih je višak u istoj službi i na aerodromu Podgorica.

“Svjesni smo da bi davanje tolikog broja otkaza (ukupno 105) za državnu firmu kao što je to ACG, bilo veoma politički teško. Primamo k znanju da će porast prometa, odnono broja putnika sam po sebi donekle kompenzivati ove nedostatke na aerodromima. Zbog tih razloga nismo uzeli u obzir da se obave ova otpuštanja u našem baznom scenariju, ali ih i ne isključujemo ukoliko se kasnije pokažu nephodnim da aerodromi dostignu dovoljan nivo finansijskog povrata iz osnovne djaltnosti, iz koga bi bez problema vraćali eventualni kredit”, navodi se u analizi.

Prema podacima koje je nedavno saopštio član Odbora direktora ACG Zdravko Mitrović, u toj kompaniji je 31. avgusta ove godine radilo 657 stalno zaposlenih radnika, četiri više nego u ljeto 2015. kada je urađena analiza za EBRD.

Sa 82 zaposlena u centrali preduzeća i odnosom od 51 administrativnog radnika na milion putnika prometa, ACG je daleko lošiji od aerodromskih operatera u zapadnoj Evropi gdje se taj odnos kreće od samo četiri administrativca na milion putnika prometa kod londonskog aerodroma Getvik, do 12 kancelarijskih radnika na milion putnika na aerodromu Hitrou.

Analiza je pokazala da, iako nije dostigao evropski standard od jednog zaposlenog na 10 hiljada putnika prometa, aerodrom Tivat je preko 20 odsto efikasniji u toj kategoriji od aerodroma Podgorica, dok je u odnosu broja putnika po broju radnika službi bezbjednosti, čak 70 odsto efikasniji od vazdušne luke u Golubovcima.

Analiza je pokazala da, iako nije dostigao evropski standard od jednog zaposlenog na 10 hiljada putnika prometa, aerodrom Tivat je preko 20 odsto efikasniji u toj kategoriji od aerodroma PodgoricaKonstatovano je i i da nivo prihoda ACG od komercijalnih neavijacijskih djelatnosti na oba aerodroma (izdavanje poslovnog prostora, reklamiranje, trgovina i usluge) značajno ispod međunarodnih standarda.

Iako je Tivat od 2011. do 2014. bilježio napredak od 40 odsto uvećanja tih prihoda, oni su ipak ostali značajno niži od regionalnog prosjeka, a čemu je po mišljenu autora analize, ključni razlog mala i neuslovna terminalna zgrada tivatskog aeroroma u kojoj nema prostora za dodatne komercijalne sadržaje.

Stručnjaci britanske konsultantsne kuće koja je radila za EBRD utvrdili su da su operativni troškovi Aerodroma Tivat 2014. iznosili 7,7 eura po putniku, dok su u Podgorici oni bili čak 11,5 eura.

“Operativni troškovi aerodroma u Tivtu su čak 33 odsto niži nego u Podgorici što ukazuje da je aerodrom Tivat mnogo ekonomski efikasniji“, piše u analizi, uz napomenu da su do takvog rezultata došli nakon što su 82 zaposlena iz centrale ACG ravnomjerno raspodijelili na oba aerodroma. Poređenje sa okruženjem ukazalo je da su operativni troškovi podgoričkog aerodroma na nivou prosjeka u regionu, dok su operativni troškovi tivatskog „značajno ispod regionalnog prosjeka“ i najbliži su rezultatu aerodroma u Atini koji je 2014. imao operativne troškove od 7,3 eura po putniku. To je samo 40 centi manje od Tivta, iako je aerodrom u Atini autsorsovao operacije zemaljskog opsluživanja aviona koje u Tivtu još obavljaju zaposlenici te vazdušne luke.

Frapantni su podaci koji ukazuju da sve ove godine, najveći dio ukupnog prihoda cijelog ACG, zapravo ostvaruje aerodrom Tivat.

Tako je Tivat 2014. imao ukupne prihode od 12,7 miliona i ostvario dobit nakon oporezivanja u iznosu od 5,38 miliona eura. Istovremeno, podgorički aerodrom je imao ukupan prihod od 8,43 miliona, i ostvario dobit nakon oporezivanja od samo oko 0,89 miliona eura.

„EBITDA (procijenjena dobit nakon oporezivanja, admortizacije i podmitrenja svih troškova) za aerodrom Tivat u odnos na ukupne prihode za period od 2014. do 2030, fluktuira od 42 do 45%. Taj odnos se za ovako mali aerodrom može smatrati veoma dobrim, posebno kada se poredi sa okruženjem (Ljubljana 35%, Beograd 40%, Zagreb 13%, Sautemption 30%, Belfast 6%…). Istovremeno EIBTDA za aerodrom Podgorica može rasti sa aktuelnih 9 do maksimalnih 24 odsto, što se može smatrati niskim do prosječnim ostvarenjem za aerodrom te veličine“ – piše u analizi „Steer Davis Gleavesa“.

To jasno dokazuje da Vlada Crne Gore namjerava da ekonomski efikasniji i finansijski značajno potentniji od dva crnogorska aerodroma, „valorizacijom“ prepusti u ruke drugoga, dok bi u državnim rukama zadržala lošiji – aerodrom u Podgorici.

septembar 17, 2017 at 9:33 pm