Kako Evropa redefiniše svoju energetsku mapu?
Evropska unija potpisala je sporazum o uvozu ukapljenog prirodnog gasa, nafte i nuklearnih goriva iz Sjedinjenih Američkih Država u vrijednosti od 750 milijardi dolara do 2028. godine.
Dogovor, koji su 27. jula najavili predsjednik SAD-a Donald Tramp i predsjednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen, dio je šireg trgovinskog paketa prema kojem će EU prihvatiti jednostranu američku carinu od 15 odsto na većinu svojih izvoznih proizvoda ka SAD-u, dok će se istovremeno obavezati na 600 milijardi dolara investicija u tu zemlju.
Kako pokazuje analiza Statista-e, EU je značajno smanjila zavisnost od ruske energije.
Prije ruske invazije na Ukrajinu 2022, Moskva je pokrivala 45 odsto evropskog uvoza gasa, sa 150,2 milijarde kubnih metara (bcm) u 2021. godini. Do 2024. taj broj je pao na 51,7 bcm, odnosno na svega 19 odsto ukupnog uvoza.
Međutim, u protekloj godini trend se djelimično preokrenuo – uvoz iz Rusije porastao je 2023. godine, uprkos mjerama EU da do 2027. diversifikuje snabdijevanje kroz plan REPowerEU. Prema podacima organizacije Ember, rast je bio najveći u Italiji, Češkoj i Francuskoj.
Da bi pokrila manjak od 98,5 bcm ruskog gasa, EU se sve više oslanjala na alternativne partnere. Norveška je 2024. isporučila 91,1 bcm gasa, što je 15 odsto više nego 2021. i čini 33,4 odsto evropskog uvoza. Isporuke iz SAD-a porasle su čak 139 odsto, dostigavši 45,1 bcm ili 16,5 odsto ukupnog uvoza. Važni dobavljači bili su i Alžir (39,2 bcm), Katar (11,8 bcm), Azerbejdžan (11,7 bcm) i Velika Britanija (11,7 bcm). I pored tih promjena, ukupni uvoz gasa u EU bio je 61,4 bcm manji nego 2021. godine.
Prema agenciji Reuters, EU će dodatno povećati kupovinu američke nafte, gasa i uglja, a trgovina će porasti sa oko 75 milijardi dolara u 2024. na 250 milijardi godišnje u naredne tri godine. Podaci Eurostata iz prvog kvartala 2025. pokazuju da je SAD već postao najveći snabdjevač naftom, sa 15 odsto vrijednosti uvoza, i glavni izvor LNG-a sa čak 50,7 odsto udjela. Takođe, Amerika je i drugi najveći snabdjevač ugljem (31,3 odsto), odmah iza Australije sa 33,4 odsto.