Od januarskog mraza do septembarskog zatišja: Šta je oblikovalo cijenu nafte u 2025?
U 2025. godini cijena nafte prošla je put od zimskog skoka do ljetno‑jesenske stagnacije. Brent je početkom januara, pod uticajem novih američkih sankcija prema Rusiji i Iranu i arktičkog talasa u Sjevernoj Americi, odskočio preko 80 dolara po barelu.
Ipak, samo nekoliko sedmica kasnije tržište su potresli trgovinski ratovi i usporavanje privrede, a najvažniji proizvođači dogovarali su popuštanje smanjenja proizvodnje, što je vratilo cijene na oko 75 dolara, pokazuje analiza portala Investitor, na osnovu podataka Međunarodne agencije za energiju (IEA).
Kako je godina odmicala, cijene su oscilirale zbog tenzija na Bliskom istoku, promjena u politici OPEC+ i strahova od recesije, tako da je u septembru Brent pao na oko 67 dolara, a WTI na oko 64 dolara po barelu.
Globalna priča: sankcije, vrijeme i ratovi carina
Zimski šok i sankcije – Početak 2025. obilježili su oštra zima i nova američka sankciona politika prema Rusiji i Iranu. IEA navodi da su sankcije, skupa s hladnim vremenom koje je paralizovalo dio proizvodnje u Sjevernoj Americi, gurnule Brent i do 81 USD po barelu sredinom januara.
Istovremeno, spekulacije da će nova administracija u Washingtonu dodatno pooštriti mjere prema Iranu i Rusiji povećale su rizik od poremećaja snabdijevanja.
Prvi pad – IEA u februarskom izvještaju objašnjava da je euforiju brzo zamijenila zabrinutost oko usporavanja svjetske ekonomije i trgovinskih ratova. Nakon što su cijene u januaru skočile za 8 dolara, brent je krajem mjeseca skliznuo na oko 75 dolara zbog strahova da bi američke tarife prema Kanadi, Meksiku i Kini mogle nagristi potražnju.
Preokret OPEC+ – Istovremeno je proizvođačka koalicija OPEC+ najavila da će od aprila početi da vraća na tržište dio dobrovoljnih rezova, što je dodatno pritisnulo cijene. Ne‑OPEC zemlje planirale su rast ponude od 1,4–1,5 miliona barela dnevno, više nego što je procijenjeni rast potražnje od oko 1,1 miliona barela dnevno. Prognoze su nagovijestile prelivanje naftnih zaliha i dugoročniji trend viška ponude.
Prvi kvartal: strah od recesije pobjeđuje potražnju
Energetska uprava SAD‑a (EIA) navodi da je u prvom kvartalu 2025. cijena WTI nafte dotakla maksimum od 82 USD 15. januara, ali je do 31. marta pala na 75 USD jer su investitori počeli strahovati da će usporavanje američkog BDP‑a (–0,3 % u Q1) oboriti potrošnju.
Reuters ističe da su dodatni pritisak stvorili planovi OPEC+ za podizanje ponude od aprila i najave novih carina; Brent je početkom marta pao na 71,62 USD, a WTI na 68,37 USD. Slijedile su još dvije sedmice pada nakon čega je WTI, zbog straha od recesije, zabilježio najduži niz sedmičnih gubitaka od 2015.
Drugi kvartal: geopolitičke tenzije donose kratkotrajni skok
Nakon relativno mirnog aprila i maja, geopolitički šok u junu preokrenuo je trend. EIA navodi da je 12–19. juna tenzija oko mogućeg zatvaranja Hormuškog moreuza (usljed eskalacije između SAD‑a i Irana) podigla Brent sa 69 na 79 USD po barelu; distilatne marže su skočile zbog straha od nestašica dizela u Evropi.
No, samo četiri dana kasnije, nakon što su Vašington i Teheran postigli primirje, cijene su se vratile na oko 68 USD po barelu.
Cijene su se do kraja juna cijene stabilizovale na oko 70 USD, pošto su tenzije jenjale a rafinerijske marže ostale umjerene.
Ljeto: višak ponude i spor rast potražnje
Tokom ljeta, IEA i Reuters izvještavaju da se tržište vratilo u zonu viška ponude. IEA je u julu procijenila da će globalna ponuda u 2025. porasti za 2,1 miliona barela dnevno, dok je rast potražnje sveden na 700 hiljada barela; taj jaz je signalizirao višak.
Iako su se tokom sezone putovanja rafinerije radile punim kapacitetom i fizičko tržište nafte je bilo relativno zategnuto, investitori su ostali skeptični jer je OPEC+ u julu i avgustu nastavio ukidati dobrovoljne rezove.
IEA u avgustovskom izvještaju podsjeća da je referentni Brent tokom jula oscilovao oko 70 USD, a nakon najave da će se preostalih 2,2 miliona barela dobrovoljnih rezova ukinuti do septembra, cijena je pala na 67 USD.
Istovremeno je procjena rasta potražnje revidovana naniže na 700 hiljada barela dnevno, uz napomenu da je potrošnja mlaznog goriva solidna, ali da slabiji privredni rast u Kini, Indiji i Brazilu usporava ukupnu potražnju.
Septembar: OPEC+ brani tržišni udio, cijene klize
Do septembra tržište je uglavnom izgubilo momentum. IEA izvještava da su tokom avgusta brent i dalje klizili – u prosjeku za dva dolara na 67 USD.
Članice OPEC+ su 7. septembra postigle dogovor da od oktobra povećaju proizvodnju za 137 hiljada barela dnevno, ali analitičari smatraju da će stvarni rast biti manji zbog kapacitetskih ograničenja i kompenzacije prekomjerne proizvodnje.
Organizacija sada brani tržišni udio; Saudijska Arabija je čak snizila cijenu svoje referentne mješavine za Aziju, što je signalizovalo spremnost na tržišnu borbu.
U isto vrijeme, potražnja ostaje mlaka – IEA procjenjuje da će globalni rast potražnje u 2025. i 2026. biti oko 700 hiljada barela dnevno.
Na strani ponude, rast iz zemalja van OPEC‑a procjenjuje se na 1,4 miliona barela dnevno, a iz OPEC+ na još 1,3 miliona barela, tako da višak ponude nastavlja da pritišće cijene.
Uoči sastanka američkih Federalnih rezervi sredinom septembra WTI je pao na 64,13 USD, uz ocjenu da je to 8,2 % manje nego prije godinu dana.
Šta očekivati?
Prvih devet mjeseci 2025. pokazali su da su tržišta nafte preosjetljiva na geopolitičke šokove, ali da strukturalni trend – višak ponude i slabiji rast potražnje – nadvladava kratkoročne skokove. OPEC+ se prebacuje sa politike “skupe nafte” na odbranu tržišnog udjela, dok SAD, Brazil i druge ne‑OPEC zemlje nastavljaju ubrzano povećavati proizvodnju. Istovremeno, trgovinske barijere i usporavanje privrede (posebno u Kini i EU) smanjuju prognoze potrošnje.
Za region Zapadnog Balkana ovo znači da bi uvozna cijena naftnih derivata mogla ostati ispod 70 USD po barelu, ali će volatilnost nastaviti. Investitori treba da prate razvoj sankcija, ishod američkih izbora, ali i potencijalne nove konflikte na Bliskom istoku koji mogu izazvati kratkotrajne skokove. Uz trend prelaska na obnovljive izvore energije, 2025. bi mogla označiti početak dugoročnijeg perioda umjereno niskih cijena nafte.
