EBRD: Kineska konkurencija i američke carine koče rast evropskih ekonomija
Evropska banka za obnovu i razvoj (EBRD) upozorava da trgovinske tenzije, rastuća konkurencija iz Kine i visoke zaduženosti prijete usporavanju privrednog rasta u Centralnoj i Istočnoj Evropi, Baltiku i Jugoistočnoj Evropi.
Kineska konkurencija i trgovinske neizvjesnosti među glavnim su izazovima koji usporavaju ekonomski rast u regionima koje pokriva Evropska banka za obnovu i razvoj (EBRD).
Neke od centralnoevropskih država, uključujući Mađarsku, Rumuniju i Sloveniju, suočavaju se sa pogoršanjem privrednih izgleda jer rastuće carine i pritisak kineskog izvoza smanjuju konkurentnost njihovih proizvoda na stranim tržištima, navodi se u najnovijem ekonomskom izvještaju EBRD-a.
Rast u 43 zemlje u kojima banka ulaže porastao je sa 2,8% u 2024. na 3,3% u prvoj polovini 2025. godine. Ipak, nakon boljih od očekivanih rezultata u prvoj polovini godine, EBRD prognozira usporavanje privrede u drugom dijelu 2025, i to u Centralnoj Aziji, južnom i istočnom Mediteranu, Jugoistočnoj Evropi, Centralnoj Evropi i baltičkim državama.
Glavni rizici su nastavak trgovinskih tenzija i slabljenje globalne potražnje, ali EBRD očekuje ponovni rast u 2026. Prema izvještaju Regional Economic Prospects, rast će u prosjeku iznositi 3,1% u 2025, a ubrzaće na 3,3% naredne godine.
Ko je najviše pogođen?
Najveći pad prognoze odnosi se na članice EU u Centralnoj Evropi i Baltiku.
- Slovenija: prognoza snižena za 1,2% – očekuje se rast od samo 0,7%, nakon pada izvoza u SAD u vrijednosti od 1% BDP-a.
- Mađarska: snižena za 1% – rast od 0,5% u 2025, zbog zamrznutih EU fondova i viših troškova finansiranja, ali i slabljenja njemačke industrije.
- Letonija i Estonija: prognoze niže za 0,9% i 0,8%.
U cjelini, devet zemalja Centralne Evrope i Baltika bilježi prosječan rast od 2,4% u 2025. i 2,7% u 2026.
Bolje izglede imaju Poljska (+0,2%, 2,5% rast u 2025) i Litvanija (+0,6% za 2026). Glavna ekonomistkinja EBRD-a Beata Javorčik naglašava da zemlje koje su više diverzifikovane i ulažu u javnu infrastrukturu imaju otpornije ekonomije.
Jugoistočna Evropa i istočni partneri
U Jugoistočnoj EU (Bugarska, Grčka, Rumunija), prognoze su smanjene za 0,3% u 2025. i 0,5% u 2026, uz napomenu da je Rumunija u najlošijoj poziciji i da mora maksimalno koristiti EU fondove.
U Ukrajini je prognoza smanjena za 0,8% – očekuje se rast od 2,5% u 2025, pod pritiskom ruske agresije i slabijih poljoprivrednih prinosa.
Glavni rizici: carine, Kina i dugovi
Gotovo svi izvozi EU prema SAD suočavaju se sa 15% carinom od avgusta 2025. Kratkoročno je to podstaklo povećanje isporuka, ali dugoročno će oslabiti privredni rast.
Istovremeno, evropske zemlje suočavaju se sa rastućom konkurencijom iz Kine, koja sada drži četvrtinu svjetskog izvoza – više nego Njemačka i SAD zajedno. Kina posebno dominira u izvozu automobila i baterija, što ugrožava slične industrije u regionu EBRD-a.
Pored trgovinskih pritisaka, mnoge države se bore i sa visokim troškovima zaduživanja: u Mađarskoj oni iznose oko 4% BDP-a, dok u Poljskoj i Rumuniji prelaze 2%.
Šta bi moglo pomoći ekonomijama?
EBRD vidi i prilike u američkoj trgovinskoj politici. Više carine na kineske proizvode otvaraju prostor istočnoevropskim zemljama da preuzmu dio tržišta. Takođe, kineske investicije i transfer tehnologija mogli bi biti podsticaj za lokalne ekonomije.
Javorčik ističe da rast može podstaći i strateško usmjeravanje odbrambene potrošnje: „Ako se dio budžeta za odbranu usmjeri u infrastrukturu, energetsku sigurnost i IT sektor, to koristi privatnoj privredi i stimuliše rast.“
Dodatno, ulaganje u istraživanje i razvoj (R&D) i razvoj „odbrambenih sistema budućnosti“ može biti ključ za dugoročni rast.
