Investitori traže skriveni dragulj: Može li Balkan da parira Zapadu?

Balkan i Centralna Evropa sve više privlače pažnju investitora, ali geopolitički rizici, volatilnost i fragmentisana tržišta zahtijevaju oprez. Stručnjaci ističu da upravo transformacija porodičnih kompanija, konsolidacija i tehnološke inovacije mogu region učiniti investiciono atraktivnim.

Na panelu „Misija: Investabilno – Da li je region i dalje atraktivan za ulaganja?” u okviru Consumers Rules Summita 2025. koji se održava u Titvu, ocijenjeno je da region i dalje nudi značajne investicione prilike, ali uz naglašene izazove poput političke nestabilnosti, male veličine tržišta i promjenljivog ponašanja potrošača. Panelisti su poručili da transformacija porodičnih biznisa, konvergencija potrošačkih navika i jačanje uloge tehnologije otvaraju prostor za nove investicije, ali da investitori moraju biti spremni na volatilnost i specifičnosti lokalnog tržišta.

Partner i predsjednik Investicionog savjetodavnog odbora CEECAT Capitala, Anthony Stalker kazao je da je kratki odgovor na pitanje da li postoje prilike u regionu – da.

„Postoje prilike, ali potrošač je glavni problem. Najveći izazov je veličina tržišta, izuzev Rumunije, koja predstavlja značajno i dobro uređeno tržište. Konvergencija je ključna tema posljednjih deset godina, ali izazov ostaje domaća politika, na koju investitori ne mogu da utiču, a koja snažno utiče na poslovanje. Velika šansa je transformacija porodičnih biznisa u institucionalne kompanije srednje veličine. Ja sam i dalje optimista”, poručio je Stalker.

Na pitanje kako upoređuje jugoistočnu Evropu sa ostatkom kontinenta Principal u MidEuropa, Stalker je istakao da je kvalitet kompanija i menadžmenta u regionu uporediv sa zapadnoevropskim.

„Poljska je ogromno tržište sa 40 miliona potrošača, ali i na jugu Evrope vidimo mnogo prilika. Ono što je diferencijator jeste izlazna strategija. Na velikim tržištima, poput Poljske, izlazak je lakši, dok na Balkanu to nije uvijek slučaj. Ipak, primjeri poput prodaje Bambija ili Knjaza Miloša pokazuju da kvalitetan menadžment može kompaniju učiniti atraktivnom bez obzira na lokaciju”, rekao je Dragičević.

Partner u Integral Venture Partners, Marko Hinić, je naglasio da se u regionu jasno uočava konvergencija potrošačkih navika prema zapadnoevropskim.

„Mlade generacije sve više se okreću zdravim proizvodima i to se dešava iznenada i snažno. Vjerujemo da će prosječne zarade nastaviti da rastu, a investitori moraju biti fokusirani na potrošača. Inflacija neće nestati, zbog čega je važno da kompanije povećavaju marže kroz primjenu tehnologija i rast”, poručio je Hinić.

On je dodao da u regionu postoje „skriveni dragulji” koje treba prepoznati i predstaviti investitorima.

Izvršni direktor i partner u Invenio Partners, Elvin Guri istakao je da je poslovanje u nestabilnim uslovima tokom posljednjih decenija učinilo kompanije otpornijima i prilagodljivijima.

„Naučili smo da funkcionišemo u okruženju političke nestabilnosti i makroekonomskih izazova. To nas je učinilo spremnijima za ono što dolazi. Nekada smo trendove prenosili sa Zapada, a danas regionalne kompanije same postavljaju standarde – od kafe do drugih proizvoda. Balkan, iako mali u ekonomskom smislu pojedinačno, zajedno čini snažan faktor na mapi”, kazao je Guri.

Panel je moderirala Tamara Tošić, pomoćnica direktora u EBRD-u za sektor prehrambene industrije i agribiznisa.

Vuković: Centralna i Jugoistočna Evropa postaju sve privlačnije investitorima, ali geopolitički rizici ostaju prepreka

U nastavku drugog dana Consumer Rules Summita 2025, u okviru segmenta „Off the record” o investiranju, izvršni direktor kompanije DC Advisory Austria i CEE Klaus Vuković ocijenio je da region Centralne i Jugoistočne Evrope postaje sve zanimljiviji investitorima.

„Mnogo se toga razvijalo, većina zemalja je stigla u Evropu, i to je imalo direktan uticaj na investitore i njihovu percepciju. Investitorima je sada lakše da ulažu u kompanije jer osjećaju da ovo više nije egzotično tržište. Vlasnici se sve više vide kao dio evropskog, a ne samo domaćeg ekonomskog sistema, i nastoje da iskoriste šire trendove koji prevazilaze okvire nacionalnih ekonomija”, rekao je Vuković.

On je naglasio da su investitori u ovom dijelu Evrope „gladniji” u odnosu na one u zapadnim zemljama, jer BDP država Centralne i Jugoistočne Evrope raste brže od prosjeka Evropske unije. „Ovo su tržišta visokog rasta, rastući dio Evrope. Međutim, ono što se nije promijenilo jeste činjenica da su naše ekonomije male. Dok se i zapadnoevropske privrede danas smatraju malima u globalnim okvirima, region se percipira još manji, pa samim tim i dinamika i šanse izgledaju ograničenije”, dodao je.

Govoreći o prioritetima kompanija, istakao je da je i dalje ključno da rade na pozicioniranju i budu inovativne i spretne. Na pitanje moderatora panela Tamare Tošić, pomoćnice direktora za prehrambenu industriju i agribiznis u EBRD-u, kako kompanije mogu doći do eksternog kapitala, Vuković je ocijenio da je region i dalje „periferan” u očima investitora.

„Vlasnici moraju precizno da znaju odakle bi taj kapital mogao doći i da usmjeravaju svoje strategije u skladu s tim, kako bi investitorima prišli u pravom trenutku”, zaključio je on.

Klaus je dodao da je manje pozitivna strana geopolitički rizik, što predstavlja ozbiljnu zabrinutost, jer je riječ o faktoru na koji se ne može uticati. Upravo zato, naglasio je, važno je uraditi “domaći zadatak” kako bi investitori takvo okruženje doživjeli kao pozitivno.

„Investitorima je u Jugoistočnoj Evropi teže nego u Centralnoj ili drugim dijelovima Evrope, prvenstveno zbog spremnosti i planiranja. Zato nisu svi nalazi optimistični”, istakao je on.

„Investitore koje mi vidimo možemo podijeliti u dvije grupe – maloprodajne i strateške. Strateški investitori moraju da se konsoliduju, jer ako ste šesti po veličini u jednoj maloj državi, to stranom ulagaču ne znači mnogo. S druge strane, finansijski investitori gledaju na cijeli region, pa je konsolidacija izuzetno važna.”

Pozitivna strana, prema Klausu, jeste rast u poslovnoj sferi, što region čini privlačnim za investitore.

„Postoje zanimljive i atraktivne firme koje još uvijek nisu dovoljno vidljive, a upravo one imaju šansu. To je prilika za konsolidaciju. Takođe, troškovi proizvodnje su niski, pa je ovo vrlo atraktivno mjesto za investiranje”, zaključio je Vuković.