Sedmorka vrijednija od cijele EU: Američki tehnološki giganti nadmašili evropski BDP

Tržišna vrijednost kompanija Nvidia, Microsoft, Apple, Alphabet, Amazon, Meta i Tesla sada premašuje cjelokupni BDP Evropske unije, što otvara pitanje – svjedočimo li istorijskoj transformaciji kapitalizma ili novom tehnološkom balonu?

Ukupna tržišna vrijednost američke „Veličanstvene sedmorke“ — Nvidie, Microsofta, Applea, Alphabeta, Amazona, Mete i Tesle — dostigla je 20,8 biliona dolara (17,7 biliona eura), premašivši tako ukupni ekonomski učinak Evropske unije koji iznosi 19,4 biliona dolara (16,5 biliona eura).

Samo Nvidia, trenutno najvrednija kompanija na svijetu, vrijedi oko 4,3 biliona dolara (3,9 biliona eura) — gotovo jednako koliko i njemačka ekonomija, najveća u Evropi.

Ovo zapanjujuće dostignuće pokrenulo je žustru raspravu: da li je riječ o novom poglavlju globalnog kapitalizma ili o početku novog tehnološkog balona?

Šta zapravo znači „tehnološki balon“?

Tehnološki balon ne definišu samo visoke valuacije, već diskonekcija između tržišnih cijena i realnih ekonomskih osnova.

On se prepoznaje po spekulativnom zanosu, prevelikom optimizmu investitora i vjerovanju da će tehnološke promjene donijeti neograničene profite, često bez obzira na stvarne prihode ili održive modele poslovanja.

Poznati ekonomista Robert Šiler opisuje balone kao periode „društvene zaraze“, kada priče o brzom bogaćenju podstiču masovno ulaganje i rast cijena bez realne osnove.

„Spekulativni baloni napajaju se zaraznim tržišnim pričama koje bude entuzijazam i želju da se priključi sve veći broj investitora“, napisao je Šiler u knjizi “Irrational Exuberance”.

Njegov kolega Hajmen Minski tvrdio je da u periodima euforije spekulacija postaje dominantna snaga tržišta, a cijene se sve više opravdavaju narativima, a ne podacima.

AI revolucija: Balon ili nova struktura kapitalizma?

Prema Džordiju Viseru, direktoru istraživanja u kompaniji 22V Research, današnji rast nije puka spekulacija, već strukturalni fenomen.

„Da bismo odvojili AI od etikete ‘balon’, moramo shvatiti da se ne radi o maniji, već o strukturalnoj trci u naoružanju“, kaže Viser.

On smatra da vještačka inteligencija ne stvara euforiju, već produbljuje koncentraciju moći i bogatstva — u rukama malog broja kompanija i država.

„Baloni uzdižu sve, koncentracija ostavlja većinu iza sebe“, zaključuje on.

Ipak, znakovi prenapregnutog tržišta postoje: rekordan priliv kapitala u AI tematske ETF fondove, spekulativni rast malih AI dionica i dominacija nekoliko mega-kompanija nad ostatkom tržišta ukazuju na povećani rizik.

Je li ovo nova dot-com euforija?

Trenutni rast započeo je novembra 2022., kada je OpenAI lansirao ChatGPT, čime je započeo talas oduševljenja u Silicijumskoj dolini i šire.

Od tada je Nasdaq 100 porastao 140% za manje od tri godine — impresivno, ali još daleko od perioda dot-com balona, kada je isti indeks skočio preko 500% do marta 2000.

Po tom mjerilu, tržište jeste skupo, ali još nije iracionalno.

Osim Tesle, čije su valuacije ekstremno visoke, ostatak grupe se kreće ispod prosjeka Nasdaq 100 indeksa, koji trenutno trguje na preko 40x buduće zarade.

Drugim riječima, iako su cijene visoke, još ne odražavaju potpunu euforiju kakvu je svijet vidio krajem devedesetih.