CBCG u 2025: Stabilne banke, istorijski iskorak u platnom prometu i snažno približavanje EU
Centralna banka Crne Gore (CBCG) u 2025. godini ostvarila je snažne reformske rezultate – od ulaska u SEPA zonu i modernizacije platnog sistema, preko rekordno stabilnog bankarskog sektora, do potpunog usklađivanja ključnih finansijskih propisa sa pravnom tekovinom Evropske unije.
Finansijska stabilnost i snažan bankarski sektor
Guvernerka CBCG dr Irena Radović saopštila je da je bankarski sektor u Crnoj Gori tokom 2025. dodatno ojačan, uz visoku likvidnost i snažnu kapitalizovanost. Ukupna aktiva banaka dostigla je 7,7 milijardi eura, gotovo na nivou procijenjenog BDP-a za 2025. godinu. Kapital banaka iznosi milijardu eura, uz godišnji rast od 10%.
Kreditna aktivnost porasla je za 15%, skoro četiri puta brže od rasta BDP-a, dok su depoziti uvećani za gotovo 5%. Koeficijent solventnosti iznosi 19,39%, više nego dvostruko iznad zakonskog minimuma, a udio nekvalitetnih kredita pao je na 2,78% – najniži nivo u posljednjih 15 godina.
Istovremeno, kamatne stope bilježe istorijski niske vrijednosti: prosječna efektivna kamatna stopa na nove kredite stanovništvu iznosi 6,93%, a privredi 5,21%.
SEPA i modernizacija platnog prometa
Jedan od ključnih iskoraka u 2025. godini je ulazak Crne Gore u SEPA zonu od 7. oktobra. Time su građanima i privredi omogućena brža i višestruko jeftinija plaćanja sa oko 40 evropskih zemalja.
Prosječna naknada za međunarodne transakcije smanjena je sa 73,4 eura (SWIFT) na 2,24 eura za građane i 6,4 eura za privredu. Produženjem radnog vremena platnih sistema, uključujući vikende i praznike, skraćeno je vrijeme obrade transakcija za više od 10 sati, uz oslobađanje oko 32 miliona eura kapitala za privredu.
CBCG, u saradnji sa ECB-om i centralnim bankama regiona, nastavlja realizaciju projekta TIPS Clone – nacionalnog sistema instant plaćanja, koji će od jula 2026. omogućiti transakcije u realnom vremenu, 24/7. Ukupni ekonomski efekti reformi u platnom prometu procjenjuju se na oko 160 miliona eura godišnje, odnosno 2,3% BDP-a.
Usklađivanje sa EU i regulatorne reforme
Tokom 2025. CBCG je finalizovala osam ključnih zakona i niz podzakonskih akata, potpuno usklađenih sa EU direktivama (CRR III/CRD6, DORA, MiCA, BRRD II, EMIR 3). Time su ispunjeni uslovi za privremeno zatvaranje pregovaračkih poglavlja 4 i 9.
Započeta je i procjena ekvivalencije domaćeg regulatornog okvira od strane Evropske agencije za bankarstvo (EBA), što otvara mogućnost da Crna Gora već 2026. dobije status zemlje ekvivalenta – sa potencijalnim pozitivnim efektima na kreditni rejting i cijenu zaduživanja države.
Zaštita potrošača, finansijska inkluzija i edukacija
Novi Zakon o potrošačkim kreditima, u primjeni od novembra 2025, ograničava maksimalnu kamatnu stopu i ukida naknade za obradu i prijevremenu otplatu stambenih kredita. Paralelno se jača finansijska inkluzija kroz promociju računa sa osnovnim uslugama, namijenjenih najosjetljivijim kategorijama građana.
CBCG je nastavila i snažne aktivnosti na polju finansijske pismenosti, uključujući program „Robotika za najmlađe“, u okviru kojeg su edukativni roboti obezbijeđeni za svih 163 osnovne škole u Crnoj Gori.
Održive finansije, digitalizacija i društvena odgovornost
Usvajanjem Mape puta ka održivim finansijama, CBCG je postavila temelje za razvoj zelenih finansijskih proizvoda i upravljanje ESG rizicima. Institucija je nastavila i digitalnu transformaciju, uključujući primjenu rješenja zasnovanih na vještačkoj inteligenciji.
CBCG ostaje finansijski nezavisna institucija koja se ne finansira iz državnog budžeta, već iz sopstvenih prihoda, dok istovremeno aktivno ulaže u društvenu odgovornost, obrazovanje, stipendiranje mladih talenata i promociju evropskih vrijednosti.
Vizija za naredni period
„Nastavljamo da gradimo nezavisnu, modernu i inovativnu centralnu banku, snažno integrisanu u evropski finansijski okvir, sa ciljem da građanima obezbijedimo sigurnije i savremenije finansijske usluge, a privredi brže i jeftinije finansijske tokove“, poručila je guvernerka Radović.
