S&P 500 naspram Evrope: Kako su berze reagovale na rat na Bliskom istoku

Krajem februara 2026. godine Sjedinjene Države i Izrael pokrenuli su vojne udare protiv Irana, što je otvorilo novi rat na Bliskom istoku. Taj sukob se dogodio u vrijeme kada je američki berzanski indeks S&P 500 bio blizu rekordnih nivoa. Geopolitička previranja obično stvaraju kratkotrajne oscilacije na tržištima, ali analitičari su isticali da se poslije početnog šoka često javlja faza oporavka. Cilj ovog teksta je da prikaže kako se S&P 500 kretao tokom posljednjih sedmica od početka rata, kada je posljednji put bio na trenutnom nivou, kakve su projekcije njegovog kretanja i koliko su evropski indeksi osjetljiviji na globalne nestabilnosti.

Kako je S&P 500 reagovao na rat

Podaci sa američke centralne banke (FRED) pokazuju da je S&P 500 6. marta 2026. zatvorio na 6 740,02 poena. Nekoliko sedmica prije napada vrijednost indeksa je iznosila 6 909,51 20. februara, odnosno 6 890,07 24. februara; to znači da je u tom periodu pao približno 2,18 %–2,45 %. U odnosu na vrhunac 25. februara (6 946,13 poena), pad iznosi oko 2,97 %. Iako se radi o osjetnom povlačenju, indeks je i dalje bio blizu istorijskog maksimuma (iza vrhunca od 6 989,50), što ukazuje na relativnu otpornost.

Posljednji put S&P 500 se nalazio na nivou oko 6 740 poena u oktobru 2025. Tada su dnevne zatvaranja 6. i 20. oktobra bila oko 6 735–6 740 poena, što znači da je martovski pad vratio indeks na nivoe od prije oko pet mjeseci.

Kratkoročna kretanja i raspoloženje investitora

Izvještaji Reutersa i drugih medija bilježe da su nakon početnog šoka investitori usvojili mentalitet “kupiti pad”. Strateg Mark Hackett je istakao da je S&P 500 pao tek oko 2 % ispod rekordnog nivoa uprkos ozbiljnim rizicima, a da je “kupovina na dip” postala instinkt investitora. J.P. Morgan je prognozirao višenedjeljni pad koji stvara priliku za kupovinu i preporučio „taktiku strpljenja“, uz očekivanje oporavka u roku od jedne do dvije sedmice.

Ed Yardeni je poručio da bi, nakon početnog povlačenja, sukob mogao dovesti do rasta cijena dionica kada se tenzije smire.

Američko tržište je pokazalo veću izdržljivost u odnosu na druge regije. RBC Global Asset Management je izračunao da su američke dionice u prvoj sedmici rata pale manje od 1 %, dok su berze u Japanu, Evropi i zemljama u razvoju izgubile 5–7 % vrijednosti. To potvrđuje podatak da su iz SAD‑a investitori masovno iskoristili korekciju kao priliku za ulaganje u velike američke kompanije, naročito u tehnološki sektor.

Zašto je američka berza otpornija?

Energetska nezavisnost je glavni razlog otpornosti S&P 500. Forbes navodi da je Amerika u 2026. godini najveći proizvođač nafte i gasa (13,6 miliona barela dnevno) i da više izvozi nego što uvozi, pa može da nadoknadi globalne poremećaje. Zahvaljujući tome, rast cijena nafte smanjuje dobit, ali ne izaziva recesiju. Globalni investitori stoga vide američke dionice kao „sigurno utočište“, pa kapital iz Azije i Evrope prelazi u SAD.

Takođe, Wells Fargo podsjeća da je S&P 500 tokom Prvog i Drugog Zalivskog rata porastao 16 % odnosno 14 % u narednim mjesecima, pa mnogi strategisti smatraju da su geopolitički padovi prilike za kupovinu.

Kretanje evropskih berzi

Dok su američke dionice zabilježile relativno mali pad, evropski indeksi su oštro reagovali na rat zbog zavisnosti od uvoza energije. Pan-evropski indeks STOXX 600 izgubio je 5,5 % vrijednosti u sedmici do 6. marta, što je najgori sedmični rezultat u gotovo godinu dana. Do 9. marta je pao na 585,08 poena, dok su bankarski i tehnološki sektori izgubili 3–3,2 %, a samo su energetske i odbrambene kompanije imale skromne dobitke.

DAX i CAC 40 zabilježili su najjače nedjeljne padove od aprila, a investitori su strahovali da bi rast cijena energije mogao da dovede do evropske stagflacije.

Zašto je Evropa ranjivija?

Evropa je veliki uvoznik nafte i gasa, pa porast cijena energenata direktno utiče na inflaciju i troškove industrije. Reuters citira analitičarku Lindsay James koja je istakla da investitori strahuju od dugotrajnog konflikta i inflatornog šoka, zbog čega su banke, osiguravajuća društva i industrijske firme pretrpjele najveće gubitke. RBC upozorava da bi prelazak cijene nafte preko 100 dolara mogao da pogodi evropsku privredu više nego američku, te da bi centralne banke morale duže zadržati visoke kamatne stope.
Dugoročne projekcije i istorijski obrasci
Analitičari ističu da su geopolitički šokovi uglavnom kratkoročni. Prema studiji RBC Wealth Managementa, tokom 20 velikih vojnih intervencija od 1950. godine S&P 500 je u prosjeku padao oko 6 % od početnog šoka do najnižeg nivoa, ali se za 28 dana vraćao na prethodne vrijednosti. Jedina dugotrajna iznimka bila je arapski embargo 1973, kada je tržište godinama trpjelo recesiju. RBC naglašava da trajanje sukoba često nema presudan uticaj na berze – mnogo je važnije koliko dugo trajati energetski šok.

Wells Fargo podsjeća da je S&P 500 u prosjeku bilježio rast u naredna dva mjeseca nakon sličnih događaja. 24/7 Wall St. navodi podatak da su prema analizi Wells Fargoa indeksi na srednji rok stabilni: median dobitak od 0,4 % dvije sedmice nakon događaja, dok se u prva tri dana obično bilježe blagi gubici. JP Morgan procjenjuje da će rat izazvati pad od 1–2 sedmice i stvoriti priliku za „kupovinu na dip“.

Fortune citira stratega Ohsunga Kwona koji procjenjuje da bi u slučaju potpunog zatvaranja Hormuškog moreuza i rasta cijena nafte iznad 100 dolara S&P 500 mogao pasti do 6 000 poena, ali ističe da je takav scenario malo vjerovatan. On podsjeća da geopolitički padovi istorijski traju kratko i da indeksi brzo rastu nakon smirivanja tenzija. RBC GAM dodaje da su američke dionice u ovoj krizi bile otpornije od evropskih zahvaljujući zdravim ekonomskim fundamentima i rastu investicija u vještačku inteligenciju.

Uz projekcije nezavisnih modela, portal Capital.com je prikazao širok raspon prognoza: model Long Forecast vidi S&P 500 oko 6 779 u martu i 7 840 u decembru 2026, dok algoritam Wallet Investor predviđa raspon 6 820–7 661. Takve projekcije naglašavaju neizvjesnost, ali i potencijal za oporavak nakon izlaska iz konflikta.

Pouke za investitore

Rat na Bliskom istoku izazvao je kratkoročne turbulencije na berzama, ali je američko tržište pokazalo zavidnu otpornost. S&P 500 je u prvoj sedmici sukoba oslabio oko 2–3 % i vratio se na nivoe iz oktobra 2025, dok su evropski indeksi pali dvostruko jače.

Ključne razlike proizlaze iz energetske nezavisnosti SAD‑a, dok Evropa trpi veći inflatorni pritisak zbog uvoza nafte i gasa. Istorija sugeriše da se tržišta često oporavljaju u roku od mjesec dana i čak ostvaruju rast nakon geopolitičkih šokova, ali analitičari upozoravaju da trajno zatvaranje Hormuškog moreuza ili eksplozija cijena nafte može izazvati dublju krizu.

Investitori bi zato trebalo da ostanu disciplinovani: zadrže izloženost američkim dionicama na ciljnom nivou, diversifikuju portfelj, te prate energiju i inflaciju kao ključne varijable. Europi predstoji veća prilagodba, dok SAD i dalje ima prednost „sigurne luke“ u periodima globalnih potresa.