CBCG: SEPA donijela 4,8 miliona eura ušteda, aktiva banaka premašila 7,9 milijardi

Centralna banka Crne Gore u 2025. ostvarila je značajan napredak u evropskim integracijama, očuvanju finansijske stabilnosti i modernizaciji finansijskog sistema. Bankarski sektor ostao je snažan, aktiva banaka premašila je 7,9 milijardi eura, ali CBCG upozorava na rast sistemskih rizika zbog snažnog kreditiranja i rasta cijena nekretnina.

Savjet Centralne banke Crne Gore (CBCG), na sjednici kojom je predsjedavala guvernerka dr Irena Radović, usvojio je Godišnji izvještaj o radu CBCG za 2025. godinu, u kojem je ocijenjeno da je tokom prošle godine ostvaren značajan napredak u realizaciji strateških prioriteta, usklađivanju sa standardima Evropske unije i očuvanju finansijske stabilnosti.

Jedno od ključnih postignuća, kako je saopšteno iz CBCG, bilo je pristupanje Crne Gore Jedinstvenom području plaćanja u eurima, odnosno SEPA sistemu. Prve SEPA transakcije realizovane su 7. oktobra 2025. godine, čime su građanima i privredi omogućena brža, sigurnija i znatno povoljnija međunarodna plaćanja.

Prema procjenama CBCG, u prvih sedam mjeseci korišćenja SEPA platnih šema ostvarene su uštede od oko 4,8 miliona eura, što je, kako se navodi, konkretan pokazatelj koristi evropske integracije za građane i privredu.

Doprinos zatvaranju Poglavlja 4

CBCG je, kako se ističe, dala ključni doprinos privremenom zatvaranju Poglavlja 4 – Sloboda kretanja kapitala, kroz uspješno okončanje procesa pristupanja SEPA sistemu, kao i kroz ispunjavanje završnih mjerila u oblasti platnog prometa i integriteta finansijskog sektora.

Centralna banka koordinira i ispunjavanje obaveza u okviru Poglavlja 9 – Finansijske usluge i Poglavlja 17 – Ekonomska i monetarna politika. U tom dijelu, CBCG intenzivno radi na usklađivanju zakonodavstva sa pravnom tekovinom EU, jačanju institucionalnih i analitičkih kapaciteta za buduće učešće u Evropskom sistemu centralnih banaka i Eurosistemu, kao i na pripremi procesa eurokonvergencije.

Značajan doprinos ostvaren je i u okviru Poglavlja 18 – Statistika, kroz saradnju CBCG sa MONSTAT-om i Ministarstvom finansija na uspostavljanju sistema za izradu statistike državnih finansija i Procedura prekomjernog deficita, u skladu sa metodologijom ESA 2010.

CBCG je učestvovala i u izradi finansijskih računa sektora ekonomije, unapređenju statistike platnog bilansa, međunarodne investicione pozicije i spoljnog duga, kao i u realizaciji IPA projekata usmjerenih na ispunjavanje završnih mjerila za poglavlja 17 i 18.

U Centralnoj banci ocjenjuju da ove aktivnosti predstavljaju važan doprinos strateškom cilju Crne Gore da do kraja 2026. godine zaključi pregovore o pristupanju Evropskoj uniji i započne završnu fazu procesa pristupanja.

Aktiva banaka premašila 7,9 milijardi eura

Savjet CBCG ocijenio je da je bankarski sektor tokom 2025. godine zadržao visok nivo stabilnosti.

Ukupna aktiva banaka premašila je 7,9 milijardi eura, dok su krediti porasli 14,24 odsto. Istovremeno, učešće nekvalitetnih kredita smanjeno je na istorijski najniži nivo od 2,67 odsto.

Nastavljen je i trend pada kamatnih stopa, kao i poboljšane dostupnosti finansiranja za građane i privredu.

Savjet je konstatovao napredak i u oblastima sanacije kreditnih institucija, sprečavanja pranja novca i finansiranja terorizma, zaštite potrošača, finansijske inkluzije, digitalizacije, kao i zaštite eura od falsifikovanja.

Posebna pažnja, kako je navedeno, bila je usmjerena na ograničavanje troškova potrošačkih i stambenih kredita, kao i na unapređenje pristupa finansijskim uslugama za ranjive kategorije stanovništva.

Finansijski sistem otporan, ali rizici rastu

Na sjednici je razmatran i Izvještaj o stabilnosti finansijskog sistema za 2025. godinu.

Savjet CBCG ocijenio je da je finansijski sistem Crne Gore ostao otporan na spoljne i domaće šokove, uz snažnu kapitalnu i likvidnosnu poziciju bankarskog sektora i očuvanu sposobnost finansijskog posredovanja.

Ipak, konstatovano je dalje jačanje cikličnih ranjivosti, prvenstveno zbog snažnog kreditnog rasta i nastavka rasta cijena nekretnina.

Iz CBCG su naveli da su pravovremene makroprudencijalne mjere, uključujući povećanje kapitalnih zahtjeva i produženje mjera usmjerenih na održivost kreditiranja stanovništva, dodatno ojačale otpornost finansijskog sistema.

Centralna banka će, kako je naglašeno, nastaviti da pažljivo prati akumulaciju sistemskih rizika i, ukoliko bude potrebno, blagovremeno preduzimati dodatne mjere radi očuvanja finansijske stabilnosti.

Inflacija u 2025. iznosila 3,9 odsto

Savjet CBCG usvojio je i Izvještaj o stabilnosti cijena za 2025. godinu.

Inflacija je tokom prošle godine u prosjeku iznosila 3,9 odsto, a cjenovna kretanja odražavala su kombinovani uticaj eksternih i domaćih faktora.

Među spoljnim faktorima izdvojene su cijene hrane i energenata, dok su domaći pritisci dolazili prije svega iz snažne agregatne tražnje, rasta zarada i kreditne aktivnosti.

Iako su dezinflatorni trendovi iz međunarodnog okruženja ublažili dio cjenovnih pritisaka, bazna inflacija ostala je povišena.

Savjet je ocijenio da projekcije za 2026. godinu ukazuju na povišenu neizvjesnost, posebno zbog geopolitičkih tenzija i mogućih poremećaja na tržištima energenata.

Digitalizacija, ESG i finansijska inkluzija

Centralna banka je tokom 2025. nastavila modernizaciju statističkog, informacionog i operativnog sistema, uz dalju digitalizaciju procesa i usklađivanje sa EU standardima.

Značajan iskorak ostvaren je i u oblasti ESG standarda i održivih finansija, kroz implementaciju smjernica Evropske bankarske agencije za upravljanje ESG rizicima u kreditnim institucijama, s posebnim naglaskom na klimatske rizike.

U izvještaju se navodi i da su nastavljene aktivnosti na razvoju ljudskih resursa, jačanju transparentnosti, finansijske pismenosti i društvene odgovornosti, kao i razvoju inkluzivnijeg finansijskog sistema.

Posebno su istaknute inicijative koje podržavaju žensko liderstvo, uključujući WE Finance Code i Women on Boards.

Savjet CBCG usvojio je i Izvještaj o rezultatima Ankete o kreditnoj aktivnosti banaka za prvi kvartal 2026. godine, kao i Izvještaj o radu Savjetodavnog odbora za 2025. godinu, a razmatrao je i druge materijale iz svoje nadležnosti.

Iz CBCG su poručili da ostvareni rezultati potvrđuju snažnu opredijeljenost Centralne banke da odgovornim, reformskim i proaktivnim djelovanjem doprinosi očuvanju finansijske stabilnosti i ubrzanju evropskog puta Crne Gore.