Novi sistem ulaska u EU izaziva gužve: Brisel traži rješenje za ljetnje zastoje na granicama
Evropska komisija pokreće nove razgovore sa državama članicama EU kako bi spriječila da novi sistem graničnih kontrola izazove velike zastoje na aerodromima i graničnim prelazima tokom ljetnje turističke sezone, javlja Politico.
Riječ je o Entry/Exit Systemu, poznatijem kao EES, novom digitalnom sistemu evidencije ulazaka i izlazaka iz Šengen zone, koji se odnosi na putnike iz zemalja van Evropske unije — uključujući i građane Crne Gore kada putuju u zemlje Šengena na kratak boravak.
Prema pismu koje je evropski komesar za migracije Magnus Bruner uputio predstavnicima aerodroma i avio-kompanija, a u koje je Politico imao uvid, cilj sistema je da “građani budu bezbjedni, bez nepotrebne nelagode za posjetioce izvan Šengen zone”.
Ipak, upravo je nelagoda postala glavna briga evropske avio-industrije. Udruženja avio-kompanija i aerodroma, među kojima su Airlines for Europe i Međunarodna asocijacija za vazdušni saobraćaj (IATA), upozorila su Evropsku komisiju da novi sistem već izaziva ozbiljne redove na graničnim kontrolama i kašnjenja putnika koji ulaze u EU ili iz nje izlaze.
EES je razvijan godinama kao zamjena za tradicionalno pečatiranje pasoša. Umjesto pečata, putnicima iz zemalja van EU pri ulasku u Šengen uzimaju se biometrijski podaci — fotografija lica i otisci prstiju — uz digitalno evidentiranje datuma i mjesta ulaska i izlaska.
Sistem je postepeno uveden od oktobra prošle godine, a od 10. aprila ove godine postao je obavezan za sve putnike iz zemalja van EU koji ulaze u Šengen zonu na kratak boravak.
Međutim, njegovo uvođenje nije prošlo glatko. Prema navodima avio-industrije, pojedini aerodromi i granični prelazi suočeni su sa tehničkim problemima, nedovoljnim brojem službenika i neadekvatnom infrastrukturom, što je dovelo do rasta vremena čekanja za strane putnike.
Predsjednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen priznala je u petak da tehnički problemi postoje i da će biti potrebno “još dosta rada” kako bi sistem funkcionisao bez zastoja.
Bruner je, s druge strane, poručio da EES u većini država članica i na većini aerodroma funkcioniše dobro, ali je priznao da se na pojedinim destinacijama stvaraju duži redovi. Kao razloge je naveo nedostatak osoblja i neadekvatnu infrastrukturu.
Države članice trenutno imaju mogućnost da privremeno suspenduju obavezu prikupljanja biometrijskih podataka kako bi se ubrzao protok putnika. Evropska komisija sada najavljuje dodatnu pomoć državama koje i dalje imaju probleme, uz koordinaciju sa nacionalnim vlastima kako bi se smanjili zastoji tokom najprometnijeg dijela godine.
Prema podacima dostavljenim Politicu, EES je od oktobra 2025. spriječio ulazak u EU za 43.728 osoba koje nijesu ispunjavale uslove. Od toga je 16.383 putnika bilo bez dovoljno opravdanja za ulazak, 8.739 bi prekoračilo dozvoljeni period boravka, dok je više od 400 pokušalo da pređe granicu sa falsifikovanim dokumentima.
Za putnike iz Crne Gore ovo znači da ulazak u Šengen više nije samo pitanje pasoške kontrole i eventualnog pitanja službenika na granici. Prvi ulazak pod EES režimom može trajati duže, jer uključuje registraciju biometrijskih podataka, dok bi naredna putovanja trebalo da budu brža jer se identitet provjerava kroz već postojeći digitalni zapis.
Najveći rizik za putnike tokom ljeta ostaju gužve na velikim aerodromima i graničnim prelazima, posebno u zemljama sa snažnim turističkim prometom. Avio-kompanije zato upozoravaju da bi, bez dodatnog osoblja i fleksibilnosti u primjeni pravila, EES mogao postati jedan od glavnih uzroka kašnjenja u evropskom vazdušnom saobraćaju ovog ljeta.
Za Evropsku uniju, međutim, sistem ima strateški značaj: trebalo bi da olakša otkrivanje osoba koje prekoračuju dozvoljeni boravak, koriste lažne identitete ili pokušavaju da uđu u Šengen bez ispunjenih uslova. Upravo zato Brisel ne odustaje od EES-a, ali sada pokušava da spriječi da digitalna granica, uvedena radi veće bezbjednosti, preraste u novi logistički problem za evropski turizam.
