Dok vozači plaćaju skuplje gorivo, akcije evropskih naftaša skočile do 87%
Kriza u snabdijevanju gorivom i rast rafinerijskih marži podigli su cijene akcija vodećih evropskih naftnih i gasnih kompanija. Najveći dobitnik je španski Repsol, čije su akcije od početka godine porasle više od 87 odsto, pokazuje analiza Euronewsa.
Dok evropski vozači trpe posljedice visokih cijena na benzinskim pumpama, investitori u dio evropske energetske industrije bilježe snažne prinose. Deset vodećih kompanija prema rastu cijena akcija ostvarilo je dobitke između približno 40 i 87 odsto od početka 2026. godine.
Prema analizi Euronewsa, koja obuhvata evropske naftne i gasne kompanije tržišne kapitalizacije od najmanje deset milijardi eura, iza ovakvog berzanskog učinka ne stoji samo cijena sirove nafte. Važan pokretač je povećanje razlike između cijene nafte i goriva koja se od nje proizvode.
Nestašica dizela, benzina i avionskog goriva povećala je tu razliku, poznatu kao crack spread, i stvorila uslove za znatno veće zarade pojedinih prerađivača.
Zašto rafinerije zarađuju više
Kako navodi Euronews, globalno snabdijevanje prerađenim gorivima pogođeno je sa dvije strane. Sukob oko Irana i Hormuškog moreuza smanjio je izvoz dizela i avionskog goriva iz zalivskih rafinerija, dok je Rusija tokom ljeta zabranila izvoz dizela nakon ukrajinskih napada dronovima na njene prerađivačke kapacitete.
Evropska rafinerijska marža za dizel gotovo se udvostručila u odnosu na novembar 2025, kada je iznosila oko 46 dolara po barelu, navodi se u tekstu, uz pozivanje na agenciju OPIS.
Ova marža predstavlja razliku između tržišne cijene derivata i sirove nafte, a ne čistu dobit rafinerije, jer iz nje treba pokriti troškove prerade i poslovanja.
Prema procjenama stručnjaka Evropske centralne banke koje prenosi Euronews, marža za dizel sada učestvuje sa približno 41 eurocentom u cijeni svakog prodatog litra, odnosno sa gotovo petinom maloprodajne cijene.
Deset kompanija sa najvećim rastom akcija
Na vrhu liste nalazi se Repsol, ispred finskog Nestea i norveškog Equinora. Podaci se odnose na promjenu cijena akcija od početka godine do 23. septembra 2026.
Pregled obuhvata kompanije tržišne kapitalizacije od najmanje deset milijardi eura. Procenti prikazuju rast cijene akcija, a ne ukupan prinos sa dividendama.
Repsol i Neste među najvećim dobitnicima
Repsol, čije su akcije porasle 87,19 odsto, ostvario je u prvom polugodištu prilagođenu neto dobit od 2,71 milijardu eura. Njegova industrijska divizija, koja uključuje preradu nafte, doprinijela je tom rezultatu sa 1,68 milijardi eura, u odnosu na 235 miliona godinu ranije.
Finski Neste zabilježio je rast akcija od 76,35 odsto. Uporediva EBITDA dostigla je rekordnih 1,2 milijarde eura u drugom kvartalu, naspram 341 milion eura u istom periodu prethodne godine.
Doprinos poslovanja sa naftnim derivatima tom pokazatelju više je nego udvostručen, na 334 miliona eura, prvenstveno zahvaljujući izuzetno visokim maržama na dizel i avionsko gorivo. Neste proizvodi i obnovljivi dizel i održivo avionsko gorivo, što mu omogućava da koristi i rast tražnje za alternativnim gorivima.
Poljski Orlen ostvario je u drugom kvartalu neto dobit od približno 1,75 milijardi eura, više od pet puta veću nego godinu ranije. Portugalski Galp povećao je prilagođenu neto dobit za 45 odsto, na 540 miliona eura, uz gotovo utrostručenu rafinerijsku maržu.
Nijesu svi rasli zahvaljujući preradi nafte
Rast akcija norveških kompanija Equinor i Vår Energi povezan je i sa proizvodnjom nafte i gasa i značajem Norveške za evropsku energetsku sigurnost.
Vår Energi je u drugom kvartalu povećao proizvodnju za 31 odsto, na 376.000 barela ekvivalenta nafte dnevno. Equinor je zabilježio rast proizvodnje od tri odsto i prilagođeni operativni rezultat od 11,48 milijardi dolara.
Poseban slučaj je rumunski Romgaz, koji ne prerađuje naftu i prodaje prirodni gas po regulisanim cijenama. Njegove akcije su od početka godine porasle 53,55 odsto, iako su prihodi u prvom polugodištu pali 8,6 odsto. Istovremeno, akcije su tokom posljednjih mjesec dana izgubile gotovo 23 odsto vrijednosti.
Očekivanja za 2027. ukazuju na mogući preokret
Snažan ovogodišnji rast ne znači da tržište očekuje nastavak istog tempa poslovanja.
Prema analitičkim procjenama, prihodi Repsola mogli bi u 2026. porasti više od 31 odsto, a zatim naredne godine pasti gotovo 17 odsto. Kod Equinora se očekuje rast prihoda od približno 20 odsto ove godine, uz pad od oko devet odsto u 2027.
Takva očekivanja ukazuju na mogućnost slabljenja izuzetno povoljnih tržišnih uslova za dio energetskih kompanija, posebno ako se snabdijevanje gorivom stabilizuje i rafinerijske marže smanje.
