Dizel u EU na rekordnih 2,23 eura: Pun rezervoar košta više od 111 eura
Dizel je prema prosjeku Evropske unije postao skuplji od benzina, iako se po litru oporezuje oko 12 centi manje. Cjenovni udar povećava troškove prevoza i poslovanja, dok države posežu za poreskim olakšicama.
Ponderisana prosječna cijena dizela u Evropskoj uniji dostigla je 21. septembra 2026. godine 2,226 eura po litru, najviši nivo u seriji podataka Evropske komisije koja se vodi od 2005. godine. Eurosuper 95 istog dana koštao je prosječno 2,092 eura, odnosno 13,4 centa manje.
Za punjenje rezervoara od 50 litara dizela potrebno je 111,30 eura, dok ista količina benzina košta 104,60 eura. Razlika iznosi 6,70 eura po rezervoaru.
Podaci se odnose na prosjek EU ponderisan potrošnjom, što znači da veća tržišta imaju veći uticaj na rezultat. Ne predstavljaju cijenu na svakoj evropskoj pumpi, niti uključuju Crnu Goru.
Dizel poskupio gotovo 40 odsto od kraja februara
Od 23. februara do 21. septembra prosječna cijena dizela u EU porasla je sa 1,594 na 2,226 eura po litru, odnosno 39,6 odsto. Punjenje rezervoara od 50 litara zato je skuplje za 31,60 eura.
Rat sa Iranom i poremećaji energetskih tokova kroz Ormuski moreuz pogodili su tržište naftnih derivata, posebno dizela. Problemi u snabdijevanju i ograničeni rafinerijski kapaciteti dodatno podižu cijenu goriva koje koristi veliki dio transporta i privrede.
Prema procjeni stručnjaka Evropske centralne banke navedenoj u izvornom tekstu, rafinerijske marže u trećoj sedmici septembra učestvovale su sa oko 41 centom po litru u cijeni dizela u eurozoni, odnosno približno 19 odsto maloprodajne cijene.
To objašnjava zašto pojeftinjenje sirove nafte ne mora odmah donijeti srazmjerno niže cijene na pumpama: na konačan račun utiču i dostupnost derivata, prerada, transport i porezi.
Manji porezi nijesu spriječili veću cijenu
Poresko opterećenje dizela u EU prosječno iznosi 0,861 euro po litru, približno 38,7 odsto maloprodajne cijene. Kod benzina porezi iznose 0,981 euro, odnosno 46,9 odsto cijene.
Od računa za 50 litara dizela, oko 43,05 eura otpada na poreze, a 68,25 eura na vrijednost goriva i ostale stavke prije poreza.
Dizel, dakle, ostaje skuplji i uz povoljniji poreski tretman. Razlika nastaje prvenstveno u njegovoj višoj cijeni prije oporezivanja.
Minimalna akciza propisana pravilima EU iznosi 33 centa po litru dizela, naspram 35,9 centi za benzin. Mnoge države zadržavaju dodatnu razliku u nacionalnim stopama, obrazlažući je podrškom prevoznicima, poljoprivredi i drugim djelatnostima koje koriste dizel.
Obračun uglavnom ima dva koraka: prvo se dodaju akciza i druge dažbine, a zatim PDV na cijeli iznos, uključujući akcizu. Zbog toga viša cijena goriva može povećati naplatu PDV-a čak i kada se stopa tog poreza ne mijenja.
Gdje su najveći porezi na dizel
Među deset država izdvojenih u izvornom tekstu, Danska ima najveći iznos poreza po litru. Holandija, međutim, ima najskuplji dizel, što pokazuje da najveće poresko opterećenje ne znači automatski i najveću cijenu na pumpi.
Italija zahtijeva posebno objašnjenje. Za 21. septembar poreski iznos bio je oko 0,984 eura po litru. Nakon povećanja akcize 26. septembra na 0,6229 eura, uz nepromijenjenu maloprodajnu cijenu od 2,281 euro, ilustrativni obračun daje oko 1,034 eura poreza.
Taj drugi iznos nije poreski podatak za 21. septembar, niti potvrda da je cijena na pumpi nakon promjene akcize ostala ista.
Njemačka od oktobra smanjuje porez
Njemački Bundestag odobrio je privremeno smanjenje energetskog poreza na benzin i dizel za 14,04 centa po litru, za period od 1. oktobra do 31. decembra 2026.
Kada se uključi efekat PDV-a, ukupna poreska olakšica iznosi približno 16,7 centi po litru, odnosno oko 8,35 eura za rezervoar od 50 litara.
Stvarno pojeftinjenje zavisiće od kretanja cijena derivata i toga koliko će se olakšica prenijeti na potrošače.
Za privredu je skupi dizel širi problem od računa na pumpi. Veći troškovi drumskog prevoza, dostave, poljoprivrede i građevinske mehanizacije mogu se preliti na cijene robe i usluga. Taj kanal važan je i za Crnu Goru, kroz troškove uvoza i transporta, iako se evropski prosjek ne može direktno preslikati na domaće maloprodajne cijene.
