Crna Gora bi mogla ući u djelove jedinstvenog tržišta EU prije članstva
Crna Gora mogla bi dobiti širi pristup evropskom tržištu prije formalnog ulaska u Evropsku uniju, prema planu koji priprema Evropska komisija. Kako prenosi SeeNews, pozivajući se na Politico, pogodnosti bi zavisile od reformi i usklađenosti sa evropskim pravilima.
Predlog obuhvata postepeno otvaranje tržišta, istraživačkih programa i industrijske saradnje zemljama kandidatima. Riječ je o dokumentu u pripremi, a ne o usvojenoj odluci koja crnogorskim kompanijama već daje nova prava.
Posebna mapa puta za Crnu Goru
Komisija, prema istom izvještaju, priprema i posebne mape puta za Crnu Goru, Albaniju i Moldaviju, sa prioritetima, rokovima i reformskim obavezama za završetak pristupnih pregovora.
To je povezano, ali odvojeno pitanje od ranijeg pristupa tržištu: mapa puta treba da ubrza pripreme za članstvo, dok postepena ekonomska integracija donosi pojedine koristi tokom pregovora.
Predstavljanje pregleda predloga visokim zvaničnicima očekuje se 6. oktobra, a rasprava lidera EU 15. i 16. oktobra.
Pogodnosti bi mogle biti povučene
Najavljeni model predviđa mogućnost suspenzije pogodnosti u slučaju demokratskog nazadovanja ili nepoštovanja strateških i bezbjednosnih obaveza prema EU. Među oblastima za bližu saradnju pominju se vještačka inteligencija, poluprovodnici, biotehnologija, kvantne tehnologije i svemirska industrija.
Ranija integracija već je dio evropske politike
Ideja da privreda osjeti koristi evropskih integracija prije punopravnog članstva već postoji u Planu rasta za Zapadni Balkan, koji je Komisija usvojila u novembru 2023.
Taj okvir obuhvata približavanje jedinstvenom tržištu kroz promet robe i usluga, plaćanja, drumski transport, energetiku, digitalno tržište i industrijske lance snabdijevanja. Evropska komisija pritom naglašava i značaj ekonomskog povezivanja unutar samog regiona.
Plan prati finansijski instrument od šest milijardi eura za period 2024–2027, od čega dvije milijarde predstavljaju bespovratnu podršku, a četiri milijarde povoljne kredite. Isplate su uslovljene sprovođenjem dogovorenih reformi. To je postojeći regionalni okvir, a ne novi iznos namijenjen Crnoj Gori kroz sada najavljeni predlog.
Šta bi to moglo značiti za domaće kompanije
Iz poslovnog ugla, ključna vrijednost ranije integracije bila bi mogućnost da kompanije postepeno prošire poslovanje pod predvidivijim uslovima i lakše uspostave saradnju sa evropskim partnerima.
Za domaću IT firmu potencijalna korist mogla bi biti učešće u zajedničkim razvojnim projektima, a za proizvođača uključivanje u mrežu evropskih dobavljača. To su mogući poslovni efekti, čiji bi obim zavisio od konačnih pravila, otvorenih programa i spremnosti pojedinačnih preduzeća, ocjenjuje portal Investitor.
Veća dostupnost tržišta istovremeno bi povećala značaj kvaliteta proizvoda, produktivnosti i sposobnosti da se ispune ugovoreni standardi i rokovi. Zato bi pripreme privrede morale pratiti institucionalne reforme.
Za crnogorske kompanije presudno će biti koji sektori dobijaju pristup, pod kojim uslovima i od kada. Objavljeni izvještaj još ne daje takav operativni raspored za Crnu Goru.
