Stambena kriza guši Portugal i Španiju: Nedostaje više od milion stanova
Portugal i Španija suočavaju se s jednom od najtežih stambenih kriza u Evropskoj uniji. Snažan rast stanovništva podstaknut imigracijom, skupa gradnja, spora administracija i širenje turističkog najma doveli su do manjka od oko 1,05 miliona stanova za samo pet godina.
Portugal i Španija suočavaju se s jednom od najtežih stambenih kriza u Evropskoj uniji, jer ponuda novih stanova godinama ne uspijeva da prati rast broja domaćinstava.
Prema istraživanju Banke Španije, Portugal je od 2021. do 2025. izgradio oko 300.000 stanova manje nego što je bilo potrebno njegovom stanovništvu. Taj manjak odgovara udjelu od čak 6,6 odsto ukupnog broja domaćinstava u zemlji.
U Španiji je deficit u istom periodu bio još veći – oko 750.000 stanova, odnosno 3,7 odsto ukupnog broja domaćinstava.
Poređenja radi, prosječan stambeni deficit u eurozoni iznosio je svega 0,5 odsto ukupnog fonda. Portugal i Španija istovremeno imaju neke od najmanjih fondova javnog stanovanja u Evropskoj uniji, piše Financial Times.
Lisabon i Porto pod najvećim pritiskom
Guverner Banke Portugala Álvaro Santos Pereira ocijenio je da dostupnost stanovanja ostaje ozbiljan problem u više djelova zemlje, posebno u Lisabonu i Portu.
On je ukazao da je snažan priliv migranata povećao broj domaćinstava, ali smatra da se rješenje prvenstveno mora tražiti u većoj ponudi novih stanova.
Portugal je posljednjih godina privukao veliki broj doseljenika – od radnika s nižim prihodima iz južne Azije do imućnih stranaca koji su koristili program takozvanih zlatnih viza. Kupovina nekretnine predstavljala je jedan od načina za dobijanje takve vize sve dok pravila nijesu pooštrena 2023. godine.
Santos Pereira tvrdi da se situacija postepeno popravlja. Tokom 2025. godine izgradnja novih stanova uglavnom je pratila formiranje novih domaćinstava, djelimično zahvaljujući slabijem migracionom prilivu. Ipak, veliki deficit nagomilan prethodnih godina nije otklonjen.
Građevinski sektor još osjeća posljedice dužničke krize
Portugalski građevinski sektor još se nije potpuno oporavio od posljedica krize eurozone, upozorio je Manuel Maria Gonçalves, izvršni direktor Portugalskog udruženja investitora i developera nekretnina.
„Izgubili smo kompanije, radnike i proizvodne kapacitete“, kazao je Gonçalves.
Investitori su, prema njegovim riječima, spremni da grade, ali rast troškova i prekomjerna birokratija otežavaju isplativu izgradnju stanova namijenjenih srednjoj klasi. Zbog toga se kapital sve više usmjerava prema luksuznim projektima, gdje je visoke troškove lakše uračunati u prodajnu cijenu.
Portugalski parlament je ove godine usvojio mjere koje uključuju nižu stopu PDV-a na građevinske radove i jednostavnije procedure za dobijanje dozvola. Developeri očekuju da bi one mogle poboljšati isplativost novih projekata.
Prosječna plata nije dovoljna ni za stan u Lisabonu
Nedostatak stambenog prostora dodatno produbljuje pretvaranje stanova u apartmane za kratkoročni turistički najam. Time se smanjuje ponuda za lokalno stanovništvo, naročito u Lisabonu, Portu, Madridu, Barseloni i drugim turističkim centrima.
Posljedice su sve vidljivije: građani spavaju kod prijatelja, iznajmljuju pojedinačne sobe u prenatrpanim stanovima ili svakodnevno putuju sve duže do radnog mjesta.
Podaci platforme Numbeo, uz proračune Deutsche Banka i Financial Timesa, pokazuju da bi stanovnik Lisabona s prosječnom platom morao da izdvoji više od 110 odsto mjesečnih prihoda za najam tipičnog jednosobnog stana u centru grada. To je najnepovoljniji odnos cijene najma i zarade u Evropi.
U Madridu i Barseloni kirija za isti tip stana odnosi oko 75 odsto prosječne zarade.
Stanovanje postalo najveća briga španskih birača
U Španiji je stanovanje postalo najveći problem građana, prema istraživanju državnog instituta CIS.
Premijer Pedro Sánchez nastavio je relativno otvorenu imigracionu politiku, što je dodatno povećalo tražnju za nekretninama. Broj stanovnika Španije rođenih u inostranstvu od 2022. godine rastao je u prosjeku za oko 665.000 godišnje.
Vlada, međutim, teško sprovodi šire stambene reforme. Sánchezova manjinska administracija nema stabilnu parlamentarnu većinu, dok značajan dio nadležnosti u oblasti stanovanja pripada regionalnim vlastima.
Španska vlada je u aprilu odobrila stambeni plan vrijedan sedam milijardi eura za period od 2026. do 2030. godine. Program predviđa finansiranje većeg broja javnih stanova i obnovu praznih objekata.
Privatni investitori smatraju da to neće biti dovoljno bez ubrzavanja administrativnih postupaka i stvaranja novih zona za gradnju.
Juan José Perucho, direktor velikog španskog developera Ibosa, kazao je da birokratija i pravni sporovi često produžavaju dobijanje dozvola za nove projekte na više godina.
Istovremeno, ubrzano raste broj zaposlenih doseljenika koji traže pristupačne stanove upravo u segmentu tržišta u kojem već postoji najveći manjak.
„I kod prodaje i kod iznajmljivanja dolazimo do tačke u kojoj cijene više nijesu usklađene sa zaradama građana“, upozorio je Perucho.
Kriza na Iberijskom poluostrvu tako pokazuje širi evropski problem: rast stanovništva i tražnje može brzo iscrpiti raspoloživi stambeni fond kada gradnju usporavaju birokratija, visoki troškovi i nedostatak javnih stanova. Bez snažnog povećanja ponude, kratkoročne subvencije i ograničavanje tražnje teško mogu donijeti trajno rješenje.
