Amerikanci pozvani u razvoj auto-puta kroz Crnu Goru vrijedan 2,8 milijardi eura
Crna Gora je počela konkretnu primjenu međudržavnog sporazuma sa Sjedinjenim Američkim Državama, kandidujući prva dva strateška projekta za uključivanje američkih kompanija. Najveći je Jadransko-jonski koridor, u okviru kojeg je samo gradnja oko 127 kilometara autoputa procijenjena na približno 2,8 milijardi eura.
Ambasada SAD u Podgorici objavila je pozive američkim kompanijama da do 7. septembra iskažu interesovanje za učešće u razvoju tog koridora, kao i Nacionalnog projekta integrisanog skeniranja tereta i modernizacije granične kontrole.
Pozivi predstavljaju prvi konkretan rezultat Međuvladinog sporazuma o saradnji na realizaciji strateških projekata, koji su Crna Gora i SAD potpisale 24. jula u Vašingtonu. Sporazum je stupio na snagu 13. avgusta.
Dokument su potpisali crnogorska ministarka javnih radova Majda Adžović i pomoćnik američkog državnog sekretara za ekonomske, energetske i poslovne poslove Caleb Orr.
Auto-put, gasovod i telekomunikacije na istoj trasi
Jadransko-jonski koridor zamišljen je kao jedinstven infrastrukturni pravac koji bi kroz Crnu Goru povezao saobraćajnu, energetsku i digitalnu infrastrukturu.
Prema informacijama Ambasade SAD, projekat obuhvata približno 127 kilometara auto-puta, čija je procijenjena vrijednost gradnje oko 2,8 milijardi eura.
Koridor bi povezao Crnu Goru sa Hrvatskom, Bosnom i Hercegovinom i Albanijom, stvarajući dio šireg saobraćajnog pravca duž jadranske i jonske obale.
Uz auto-put je planirana gradnja 94 kilometra crnogorske dionice Jonsko-jadranskog gasovoda (IAP), kao i postavljanje telekomunikacione infrastrukture. Ideja je da se izbor trase, eksproprijacija zemljišta, gradnja i prostorno planiranje koordiniraju za sva tri sistema.
Takav pristup trebalo bi da smanji preklapanje infrastrukturnih zahvata, efikasnije koristi zajednički koridor i ojača energetsku i digitalnu povezanost Crne Gore sa susjednim državama.
Rok za američke kompanije 7. septembar
Ambasada SAD pozvala je kvalifikovane američke kompanije da dostave osnovne podatke, kratak profil sa relevantnim iskustvom i informacije o osobi zaduženoj za dalju komunikaciju.
Nakon isteka roka, Ambasada će Vladi Crne Gore dostaviti listu zainteresovanih kompanija. Sa njima bi komunikacija trebalo da bude nastavljena kada budu definisani detaljniji zahtjevi, tehničke specifikacije, kriterijumi i model realizacije projekta.
Odziv na sadašnji poziv mogao bi zato biti važna ulaznica za narednu fazu, jer je navedeno da će eventualni naknadni postupak biti ograničen na kompanije koje iskažu interesovanje do 7. septembra.
Ipak, poziv nije tender niti poziv za dostavljanje finansijskih ponuda. On ne obavezuje Vladu Crne Gore da zaključi ugovor ili izabere neku od američkih kompanija. Vlada zadržava pravo da postupak izmijeni, dopuni ili obustavi.
Novi skeneri prvo u Luci Bar i na graničnim prelazima
Drugi projekat predložen u okviru sporazuma odnosi se na uspostavljanje nacionalnog sistema za skeniranje tereta i modernizaciju granične kontrole.
Planirano je uvođenje naprednog sistema koji bi radio 24 sata dnevno, uz operativnu i tehničku podršku tokom čitavog životnog ciklusa projekta.
Prioritet za postavljanje opreme imaće Luka Bar i najvažniji drumski granični prelazi, dok je kao dodatna prioritetna lokacija označen Carinski terminal Podgorica.
Projekat bi obuhvatio građevinske radove na mjestima za skeniranje, nabavku i integraciju više sistema za neinvazivnu kontrolu tereta, kao i uspostavljanje centralnog analitičkog centra iz kojeg bi carinski službenici nadgledali operacije i analizirali snimke.
Predviđeni su i sistemi za upravljanje saobraćajem, zaštitu podataka i sajber bezbjednost, tehnička podrška pri analizi snimaka, održavanje opreme u Crnoj Gori i obuka carinskih službenika.
Cilj je efikasnija kontrola robe, lakše otkrivanje zabranjene i neprijavljene robe, suzbijanje poreskih utaja i krijumčarenja, ali i brži protok legalne trgovine. Vlada očekuje i da bi unaprijeđena kontrola mogla doprinijeti većoj naplati prihoda državnog budžeta.
Za sada bez modela finansiranja i rokova gradnje
U saopštenjima Vlade i Ambasade SAD nijesu navedeni model finansiranja Jadransko-jonskog koridora, vrijednost projekta modernizacije granične kontrole niti precizni rokovi početka radova.
Još nijesu definisani ni konačni tehnički zahtjevi, kriterijumi za kompanije i način ugovaranja. Aktuelni pozivi zato predstavljaju ispitivanje interesovanja američkog tržišta i formiranje početnog kruga potencijalnih partnera, a ne izbor izvođača.
Međudržavni sporazum trebalo bi da omogući direktnije povezivanje crnogorske administracije sa američkim kompanijama, tehnologijom i potencijalnim investitorima u oblastima infrastrukture, energetike, bezbjednosti i digitalnog razvoja.
Kandidovanjem prva dva projekta sporazum prelazi iz političke u početnu operativnu fazu. Njegov stvarni domet, međutim, biće moguće procijeniti tek nakon utvrđivanja modela finansiranja, uslova budućih postupaka i konkretnih obaveza države i privatnih partnera.
