Ko zapravo kupuje zlato? Istina o „rekordnoj“ potražnji centralnih banaka
Cijena zlata i dalje ruši rekorde, a glavni razlog koji se najčešće navodi jeste masovna kupovina od strane centralnih banaka. Međutim, analiza Financial Times Alphavillea pokazuje da zvanični podaci i medijski narativ ne idu ruku pod ruku – i da se “rekordna” potražnja možda više zasniva na procjenama nego na činjenicama.
Evropska centralna banka (ECB) je u junu objavila da su centralne banke 2024. godine činile preko 20% globalne potražnje za zlatom — dvostruko više nego u prosjeku tokom 2010-ih.
Međutim, kada se pogledaju zvanični podaci, brojke nisu toliko spektakularne. Prema evidenciji, centralne banke su u proteklih godinu dana povećale svoje zlatne rezerve za 228 tona — što, iako impresivno (težina oko 40 afričkih slonova), zapravo spada u donju četvrtinu kupovina u posljednjih 5, 10 i 15 godina.
Pa zašto se onda govori o „nezapamćenoj potražnji“?
Tajanstvena kategorija: „Neprijavljene“ kupovine
Odgovor leži u tzv. unreported (neprijavljenim) kupovinama. Kada se one dodaju zvaničnim brojkama, ukupna kupovina centralnih banaka skače na čak 804 tone — što je količina teška koliko i sedam i po plavih kitova.
Ali šta su uopšte “neprijavljene” kupovine? Zvanični podaci o rezervama centralnih banaka potiču od MMF-a, ali prijavljivanje je dobrovoljno. Neke zemlje, poput Rusije, prestale su da dostavljaju podatke još prije uvođenja sankcija, iako se zna da su u tom periodu bile veliki kupci.
Zbog toga se analitičari i ECB oslanjaju na procjene World Gold Councila (WGC) – udruženja rudarskih kompanija čiji je cilj, između ostalog, promocija zlata. WGC od 2014. koristi podatke nezavisne konsultantske firme Metals Focus, koja procjenjuje ukupne neto kupovine zlata od strane centralnih banaka i fondova suverenog bogatstva.
Kako i sami priznaju u svojoj metodologiji, “s obzirom na netransparentnost tržišta, statistike o ponudi i potražnji treba posmatrati kao procjene – neke tačnije od drugih”.
Drugim riječima, iako iza brojki stoje profesionalci, podaci se često zasnivaju na razgovorima “iza zatvorenih vrata” sa rudarima, rafinerijama i trgovcima zlatom – što znači da se preciznost tih procjena ne može nezavisno provjeriti.
💰 Zašto centralne banke okreću leđa dolarima?
Nakon što su zapadne sankcije 2022. zamrzle ruske devizne rezerve, mnoge zemlje su počele da preispituju sigurnost držanja deviza u dolarima ili eurima.
U takvom okruženju, zlato – taj “sjajni kamenčić” – djeluje kao sigurnija alternativa od elektronskih obaveza koje kontrolišu geopolitički rivali.
Zato nije iznenađenje što je veza između prinosa na američke obveznice indeksirane inflacijom (TIPS) i cijene zlata potpuno pukla – investitori sve više biraju zlato kao svojevrsno osiguranje od političkih i finansijskih rizika.
Zlato možda i dalje “sija”, ali priča o rekordnoj kupovini centralnih banaka više je nijansirana nego što se čini. Iza bombastičnih naslova krije se složen svijet procjena, neobjavljenih podataka i ekonomskih instinkata koji oblikuju globalnu potragu za sigurnošću.
