Najzaduženija domaćinstva Evrope žive na bogatom sjeveru: Nizozemska na gotovo 94% BDP-a

Suprotno uvriježenoj predstavi o „rastrošnom jugu“, svih sedam članica Evropske unije u kojima dug domaćinstava prelazi upozoravajući prag od 55 odsto BDP-a nalazi se na sjeveru ili zapadu kontinenta. Holandija je ubjedljivo prva sa 93,5 odsto BDP-a, dok su Italija, Grčka i Španija znatno ispod prosjeka EU.

Najzaduženija domaćinstva u Evropskoj uniji ne žive u zemljama juga, koje se često povezuju sa visokim dugovima i finansijskim krizama, već u bogatim ekonomijama sjeverne i zapadne Evrope.

Dug domaćinstava u EU na kraju 2025. godine iznosio je 49,4 odsto bruto domaćeg proizvoda, dok je u eurozoni, koju je tada činilo 20 država, dostigao 50,7 odsto BDP-a, pokazuju najnoviji podaci Eurostata, koje je analizirao Euronews.

Oba pokazatelja padaju svake godine od 2020, kada je zaduženost domaćinstava u EU iznosila 60,7 odsto BDP-a. Do 2025. taj odnos smanjen je za više od 11 procentnih poena.

Podaci, međutim, otkrivaju neočekivanu geografsku podjelu. Svih sedam država EU u kojima dug domaćinstava prelazi 55 odsto BDP-a nalazi se na sjeveru ili zapadu kontinenta.

Nasuprot tome, domaćinstva u južnoevropskim zemljama, čije države imaju neke od najvećih javnih dugova u Evropi, zadužena su znatno manje. Dug italijanskih domaćinstava iznosi 35,9 odsto BDP-a, grčkih 38, a španskih 42,9 odsto.

Šta pokazuje dug domaćinstava u odnosu na BDP

Dug domaćinstava obuhvata prvenstveno stambene i potrošačke kredite, kao i druge dužničke obaveze građana. Njegovim poređenjem sa BDP-om moguće je upoređivati države različite veličine i procijeniti koliko je sektor stanovništva zadužen u odnosu na ukupnu vrijednost njihove ekonomije.

Pokazatelj od 50 odsto znači da je ukupan dug domaćinstava jednak polovini vrijednosti robe i usluga koje država proizvede za godinu.

To, međutim, nije podatak o prosječnom dugu pojedinačnog građanina ili porodice. Ne pokazuje ni raspodjelu duga – da li je on ravnomjerno raspoređen ili koncentrisan kod manjeg broja domaćinstava.

Visoka zaduženost sama po sebi ne mora biti znak finansijskih problema. Često je karakteristična za razvijene ekonomije sa velikim tržištem stambenih kredita, skupim nekretninama i razvijenim finansijskim sistemom. Takva domaćinstva istovremeno mogu raspolagati značajnom imovinom, štednjom i penzionim fondovima.

Ipak, zaduženost povećava osjetljivost na rast kamatnih stopa, pad cijena nekretnina, gubitak posla ili recesiju. Evropska komisija zato koristi 55 odsto BDP-a kao indikativni prag iznad kojeg dug domaćinstava može predstavljati makroekonomski rizik.

Nizozemska ubjedljivo na vrhu

Holandija, odnosno Nizozemska, ima najzaduženija domaćinstva u EU – njihov dug odgovara vrijednosti od 93,5 odsto BDP-a.

Visoka zaduženost u velikoj mjeri je posljedica poreskog sistema koji podstiče kupovinu nekretnina kreditima. Kamate na stambene kredite donose poreske olakšice, dok kupci mogu pozajmiti iznos jednak punoj vrijednosti nekretnine. U brojnim drugim evropskim državama krediti su ograničeni na 90 odsto ili manje od procijenjene vrijednosti stana ili kuće.

Rizik ublažavaju velika finansijska imovina i penzijska štednja holandskih domaćinstava.

Sličan obrazac postoji u Danskoj, gdje dug domaćinstava iznosi 84,1 odsto BDP-a. Danska centralna banka i Evropska komisija godinama upozoravaju na visok bruto dug, ali istovremeno navode da građani posjeduju značajnu nekretninsku i penzijsku imovinu.

Švedska osjetljiva na kamatne stope

Švedska je treća sa dugom domaćinstava od 82,3 odsto BDP-a. Zemlja ima jedno od hipotekarno najzavisnijih tržišta u Evropi, a veliki broj stambenih kredita ugovoren je uz promjenljive kamatne stope.

To znači da se promjene referentnih kamatnih stopa relativno brzo prenose na mjesečne obaveze dužnika. Ova ranjivost posebno je došla do izražaja tokom evropskog ciklusa naglog povećanja kamata.

U Finskoj, koja zauzima četvrto mjesto sa 62,9 odsto BDP-a, stambeni krediti čine oko 63 odsto ukupnog duga domaćinstava. Kada se dodaju krediti stambenih kompanija – dugovi zgrada koje posredno preuzimaju vlasnici stanova – udio duga povezanog sa nekretninama dostiže približno 75 odsto.

U Luksemburgu dug koncentrisan kod dijela stanovništva

Dug domaćinstava u Luksemburgu iznosi 60,5 odsto BDP-a, ali je veoma neravnomjerno raspoređen. Stambeni krediti čine oko 90 odsto ukupnog duga, dok gotovo polovina domaćinstava nema nikakve dugove.

Istovremeno, medijalno neto bogatstvo domaćinstva u Luksemburgu 2023. godine iznosilo je 676.000 eura, što pokazuje zašto se visoka zaduženost ne može posmatrati odvojeno od vrijednosti imovine.

Francuska je šesta sa 59,5 odsto BDP-a, ali su tamo stambeni krediti uglavnom ugovoreni uz fiksne kamate. Pravila kreditiranja su relativno stroga, pa mjesečne obaveze dužnika, uz određene izuzetke, ne bi trebalo da prelaze približno trećinu njihovih neto prihoda.

U Belgiji dug iznosi 56,4 odsto BDP-a. Čak 43,1 odsto domaćinstava posjeduje nekretninu opterećenu hipotekom, naspram prosjeka EU od 24,3 odsto.

Portugal i Kipar ispod upozoravajućeg praga

Portugal je sa 53,9 odsto BDP-a ispod indikativnog evropskog praga, ali su njegova domaćinstva posebno osjetljiva na promjene kamata. Više od 90 odsto stambenih kredita ima promjenljivu ili kombinovanu kamatnu stopu povezanu sa Euriborom.

Dug portugalskih domaćinstava krajem 2025. približio se iznosu od 171 milijardu eura, uz godišnji rast od 8,6 odsto, podstaknut većim stambenim kreditiranjem i snažnim rastom cijena nekretnina.

Na Kipru dug domaćinstava iznosi 54,2 odsto BDP-a. Pokazatelj je znatno smanjen od 2016. godine, ali oko trećine duga i dalje čine stari problematični krediti preneseni kompanijama koje otkupljuju i naplaćuju potraživanja.

Njemačka zatvara prvih deset sa 49 odsto BDP-a. Relativno umjerenom nivou duga doprinosi niska stopa vlasništva nad nekretninama, veliko tržište iznajmljivanja i odsustvo poreskih olakšica na kamate za većinu građana koji kupuju stan za sopstveno stanovanje.

Južna Evropa: Visok javni, ali umjeren privatni dug

Rezultati pokazuju suprotnost između javnog i privatnog duga. Italija i Grčka godinama se nalaze među državama sa najvećim javnim dugom u Evropi, ali su njihova domaćinstva mnogo manje zadužena od građana Holandije, Danske ili Švedske.

Italijanska domaćinstva duguju iznos jednak 35,9 odsto BDP-a, grčka 38, a španska 42,9 odsto. Sve tri države nalaze se osjetno ispod prosjeka Evropske unije od 49,4 odsto.

Razlika se najvećim dijelom može objasniti načinom finansiranja nekretnina, poreskim sistemima, razvijenošću hipotekarnih tržišta i odnosom građana prema dugoročnom zaduživanju.

Gdje je Crna Gora?

Crna Gora nije obuhvaćena ovom Eurostatovom tabelom, pa ne postoji potpuno uporediv podatak na osnovu kojeg bi se mogla uključiti u evropsku rang-listu.

Domaći podaci ipak pokazuju ubrzano zaduživanje građana. Prema Centralnoj banci Crne Gore, stambeni krediti stanovništva u decembru 2025. bili su 20,9 odsto veći nego godinu ranije, dok su gotovinski krediti porasli 28,1 odsto.

Te stope rasta, međutim, ne mogu se direktno porediti sa Eurostatovim pokazateljem ukupnog duga domaćinstava u odnosu na BDP.