MF: Siva ekonomija kod registrovanih firmi pala na 12,4% BDP-a
Obim neformalne ekonomije među registrovanim privatnim preduzećima i preduzetnicima u Crnoj Gori smanjen je sa 20,6 odsto BDP-a u 2022. na 12,4 odsto u 2026. godini, pokazuju nalazi novog istraživanja Ipsosa koje je objavilo Ministarstvo finansija. Najveće smanjenje zabilježeno je u građevinarstvu i ugostiteljstvu, dok saobraćaj, poljoprivreda i sjever države ostaju oblasti sa izraženijim problemom neformalnog poslovanja.
Pad iznosi 8,2 procentna poena, odnosno približno 40 odsto u odnosu na nivo iz 2022. godine. Navedena procjena odnosi se na neformalnu ekonomiju među registrovanim privatnim preduzećima i preduzetnicima, pa je ne treba poistovjećivati sa procjenom ukupne sive ekonomije u državi.
Ministarstvo finansija ocjenjuje da rezultati potvrđuju pravac politika iz Programa za suzbijanje neformalne ekonomije 2024–2026. godine. Iz tog resora navode da su evidentirani manje rada „na crno“, više formalnog zaposlenja i odgovornije ponašanje građana i privrede, što pripisuju sprovođenju mjera iz programa.
Uredne poreze i doprinose bira 81 odsto zaposlenih
Jedan od najupečatljivijih nalaza odnosi se na odnos zaposlenih prema formalnom radu. Prema podacima koje je prenijelo Ministarstvo, 81 odsto zaposlenih izabralo bi posao sa uredno plaćenim porezima i doprinosima čak i uz nižu zaradu, naspram 75 odsto u 2022. godini.
Iz Ministarstva ističu da više zaposlenih u formalnom sistemu znači veću sigurnost radnika, bolju zaštitu njihovih prava i snažniju osnovu za održiv ekonomski rast.
Promjene su zabilježene i u načinu plaćanja i odnosu prema fiskalnim računima. Udio zaposlenih koji često ili uvijek koriste platnu karticu povećan je sa 18 na 43 odsto. Istovremeno, udio građana koji traže fiskalni račun kada im nije izdat porastao je sa 36 na 43 odsto.
Privreda procjenjuje da je rizik otkrivanja znatno veći
Istraživanje pokazuje i promjenu u procjeni rizika neformalnog poslovanja.
Udio preduzeća koja vjerovatnoću otkrivanja takvog poslovanja procjenjuju na više od 50 odsto povećan je sa 33 na 67 odsto. Procjena vjerovatnoće kažnjavanja odgovornog lica porasla je sa 44 na 80 odsto, dok je procjena vjerovatnoće naplate izrečene kazne povećana sa 42 na 77 odsto.
Riječ je o procjenama ispitanika o riziku otkrivanja i sankcionisanja, a ne o podacima o stvarnoj stopi otkrivanja prekršaja ili naplate kazni.
Ministarstvo ocjenjuje da rezultati pokazuju značaj povezanih mjera — od poreske discipline i inspekcijskog nadzora do formalizacije rada, digitalizacije i bezgotovinskih plaćanja.
Najveći pad u građevinarstvu i ugostiteljstvu, sjever i dalje prednjači
Prema saopštenju, smanjenje neformalne ekonomije evidentirano je u svim djelatnostima, a najveći napredak ostvaren je u građevinarstvu i ugostiteljstvu.
Najviše vrijednosti indeksa neformalne ekonomije u 2026. godini bilježe saobraćaj i poljoprivreda, koje Ministarstvo prepoznaje kao oblasti za dodatno djelovanje.
Regionalno posmatrano, najveća vrijednost indeksa evidentirana je na sjeveru, gdje iznosi 17,5 odsto. Najniža je u centralnom regionu, 11,3 odsto, koji je istovremeno ostvario i najveće smanjenje u odnosu na 2022. godinu.
Novi program za period 2027–2029.
Ministarstvo najavljuje da će novi Program za suzbijanje neformalne ekonomije 2027–2029. godine biti usmjeren na dalje smanjenje prostora za neformalno poslovanje, jačanje poreske discipline i zaštitu zaposlenih.
Među prioritetima su digitalizacija, bezgotovinska plaćanja, snažniji inspekcijski nadzor i stvaranje jednakih uslova za sve učesnike na tržištu.
Prema preliminarnim podacima Ministarstva, realizacija aktivnosti važećeg programa do kraja 2026. godine trebalo bi da bude blizu 80 odsto.
Iz tog resora poručuju da cilj ostaje da formalno poslovanje bude pravilo, uz jednake uslove za sve i odgovorno poslovanje kao standard crnogorske ekonomije.
