Ko će biti novi šef eura: Dvojica favorita za nasljednika Kristin Lagard
Klas Knot i Pablo Ernandes de Kos predvode trku za vrh ECB-a. Kandidature se očekuju do 6. novembra, dok novo rukovodstvo čeka borba sa inflacijom i sve skupljim finansiranjem.
Španac Pablo Ernandes de Kos i Holanđanin Klas Knot izdvajaju se kao glavni favoriti za novog predsjednika Evropske centralne banke (ECB), nakon što je Kristin Lagard zvanično najavila da će se povući 7. februara 2027, gotovo devet mjeseci prije isteka mandata. Nasljednik još nije izabran, ali je postupak već pokrenut, a njegov ishod uticaće na vođenje monetarne politike čije posljedice osjeća i Crna Gora.
Države eurozone pozvane su da kandidate predlože do petka, 6. novembra, dok će ministri finansija o pristiglim imenima razgovarati na sastanku Eurogrupe 9. novembra. To je, prema izvještaju Euronewsa, potvrdio portparol Eurogrupe. Taj sastanak predstavlja naredni korak u izboru, a datum konačne odluke još nije potvrđen.
Lagard želi slobodu da govori i izvan monetarne politike. Odlazak je objavljen 29. oktobra, a predsjednik Evropskog savjeta Antonio Košta istog dana najavio je da će postupak izbora nasljednika početi odmah, kako bi se obezbijedila nesmetana tranzicija. Lagard vodi ECB od novembra 2019, kroz pandemiju, rat u Ukrajini, energetsku krizu i inflatorne udare.
Na konferenciji za novinare objasnila je da želi veću slobodu izražavanja i angažovanja o pitanjima koja izlaze izvan njenog sadašnjeg mandata. „Ne mislim da mogu ostati neutralna“, rekla je, ukazujući na dešavanja u Evropi i svijetu. Poručila je i da će ECB nastaviti da radi u kontinuitetu.
Reuters raniji odlazak stavlja i u kontekst francuskih predsjedničkih izbora na proljeće 2027: izbor prije glasanja omogućava aktuelnom predsjedniku Emanuelu Makronu da učestvuje u dogovoru o nasljedniku. To je političko tumačenje tajminga, dok je Lagard kao svoj razlog navela potrebu za slobodnijim javnim angažovanjem.
Španija želi svog prvog šefa ECB-a
De Kos donosi međunarodno iskustvo i podršku Madrida. Pablo Ernandes de Kos (Pablo Hernández de Cos) od jula 2025. vodi Banku za međunarodna poravnanja (BIS), jednu od ključnih institucija saradnje centralnih banaka. Prethodno je bio guverner Banke Španije i član Upravnog savjeta ECB-a od 2018. do 2024, a predsjedavao je i Bazelskim komitetom za superviziju banaka.
Španski premijer Pedro Sančez javno je podržao njegovu kandidaturu, a podršku mu je dao i lider opozicione Narodne partije Alberto Nunjes Feiho. Španija tako pokušava da prvi put dobije predsjednika ECB-a.
Reuters ga opisuje kao pragmatičnog ekonomistu, sklonog odlukama zasnovanim na podacima i izgradnji konsenzusa, uz umjereniju naklonost blažoj monetarnoj politici.
Knot je kandidat sa dugim iskustvom u samom vrhu eurozone. Klas Knot (Klaas Knot) vodio je holandsku centralnu banku od 2011. do 2025. i tokom tog perioda učestvovao u odlučivanju o kamatama ECB-a. Reuters ga opisuje kao pragmatičnog zagovornika čvršće politike prema inflaciji: kritikovao je dio stimulativnih mjera iz vremena Marija Dragija, ali je pod Lagard pokazao veću spremnost za zajedničko djelovanje.
Njegovu kandidaturu javno je podržao holandski premijer Rob Jeten. U širem krugu mogućih nasljednika pominje se i predsjednik Bundesbanke Joahim Nagel, ali Reuters i Euronews kao vodeću dvojicu izdvajaju Knota i De Kosa.
Druge promjene
Pregovara se o više mjesta u vrhu ECB-a. Izabel Šnabel napušta Izvršni odbor 3. januara 2027. radi prelaska na visoku funkciju u Međunarodnom monetarnom fondu. Mandat glavnog ekonomiste Filipa Lejna završava se 31. maja. Zajedno sa odlaskom Lagard, to znači promjenu polovine šestoročlanog Izvršnog odbora u nekoliko mjeseci.
Zbog toga se očekuje širi dogovor država o raspodjeli funkcija, uz odmjeravanje stručnosti, političke podrške i geografske zastupljenosti. Reuters upozorava da takvi pregovori ostavljaju prostor i za pojavu drugih kandidata.
Novog predsjednika imenuje Evropski savjet u sastavu lidera država eurozone, na preporuku Savjeta EU i poslije konsultacija sa Evropskim parlamentom i Upravnim savjetom ECB-a. Potrebna je podrška najmanje 16 od 21 države, koje predstavljaju najmanje 65 odsto stanovništva eurozone. Predsjednički mandat traje osam godina i ne može se obnoviti.
Novi šef, stari problemi
Novog šefa eurozone čekaju inflacija i pritisak na privredni rast.
ECB je 29. oktobra zadržao depozitnu kamatnu stopu na 2,50 odsto, uz upozorenje da rast cijena energije pojačava inflatorne rizike i slabi izglede za rast. Banka je potvrdila cilj inflacije od dva odsto i nastavak odlučivanja od sastanka do sastanka, na osnovu podataka.
Anketa profesionalnih prognostičara koju je ECB objavio 30. oktobra pokazuje očekivanu inflaciju od 3 odsto u 2026, 2,6 odsto u 2027. i 2 odsto u 2028.
Iz tih okolnosti proizlazi težina zadatka: novo rukovodstvo moraće da procjenjuje koliko snažno da reaguje na rast cijena, dok skuplje finansiranje opterećuje privredu. Lični pristup predsjednika može oblikovati raspravu i komunikaciju sa tržištima, ali kamate određuje Upravni savjet kao kolektivno tijelo.
Značaj za Crnu Goru
Za Crnu Goru izbor ima neposredan ekonomski značaj. Zemlja koristi euro, ali nije članica eurozone i ne učestvuje u ovom izboru. Evropska komisija i CBCG naglašavaju da se jednostrana upotreba zajedničke valute razlikuje od članstva u monetarnoj uniji.
Politika ECB-a utiče na Euribor, a preko njega i na obaveze građana i kompanija koji imaju kredite sa promjenljivom kamatom vezanom za tu stopu. Domaća Erste banka objašnjava da na Euribor, uz referentne stope ECB-a, utiču i tržišna očekivanja. Buduće rate zato zavise od monetarne politike, tržišnih kretanja i uslova konkretnog ugovora.
