Turisti bježe od mediteranske žege: Može li „coolcation“ ugroziti crnogorsku sezonu?
Sve više evropskih i američkih turista tokom najtoplijih mjeseci bira Skandinaviju, Irsku i planinske centre umjesto tradicionalnih mediteranskih destinacija. Za Crnu Goru, čiji turizam snažno zavisi od primorja i ljetnjeg špica, to je upozorenje – ali i prilika da sjever zemlje i period van glavne sezone konačno postanu ozbiljniji dio ponude.
Hladnije destinacije postaju jedan od najbrže rastućih trendova na evropskom turističkom tržištu. Turisti, umorni od sve češćih toplotnih talasa i temperatura koje na jugu Evrope dostižu 40 stepeni, tokom ljetnjih mjeseci sve više razmatraju putovanja u Skandinaviju, Irsku i planinske krajeve.
Trend je dobio i posebno ime – „coolcation“, odnosno odmor u hladnijem podneblju.
Prema podacima koje prenosi AFP, pretrage smještaja u Kopenhagenu na francuskoj verziji Hotels.com porasle su 246 odsto nakon prvog ovogodišnjeg toplotnog talasa u Francuskoj, dok je interesovanje za Dublin povećano 151 odsto. Američka turistička agencija Fora Travel navodi da je broj rezervacija za Oslo porastao 154 odsto, a za Helsinki 124 odsto u odnosu na prethodnu godinu. AFP
Turisti koji ovog ljeta dolaze u Švedsku kao glavne razloge navode prijatnije dnevne temperature, svježije noći, morski povjetarac i manje gužve nego u poznatim destinacijama južne Evrope.
Sličan pomak primijećen je i u Francuskoj, gdje tokom ljeta raste interesovanje za planinske centre. Veća nadmorska visina donosi niže večernje i noćne temperature, što takve destinacije čini privlačnijim porodicama, starijim putnicima i turistima zainteresovanim za aktivan odmor.
Mediteran još ne gubi primat
Ipak, rast interesovanja za sjever Evrope još ne znači da su turisti masovno odustali od Mediterana.
Španija, Italija, Grčka i druge južnoevropske zemlje i dalje imaju mnogo razvijeniju turističku infrastrukturu, veliki broj direktnih avionskih linija, prepoznatljivu gastronomiju i kulturnu ponudu, kao i cijene koje su često niže nego u Skandinaviji.
Grčka i Španija prethodnih godina bilježile su rekordne turističke rezultate, dok je potrošnja domaćih i stranih turista u Španiji u drugom kvartalu 2026. porasla više od osam odsto.
Stručnjaci zato očekuju da „coolcation“ neće potpuno preokrenuti turističku mapu Evrope, već da će prije dovesti do preraspodjele putovanja tokom godine. Dio gostiju mogao bi mediteranske destinacije da posjećuje u maju, junu, septembru i oktobru, a najtoplije nedjelje jula i avgusta da provodi na sjeveru ili u planinama.
Zašto je ovaj trend važan za Crnu Goru
Za Crnu Goru ovakva promjena nije bezazlena. Turizam, prema procjenama Vlade, neposredno i posredno doprinosi sa oko 30 odsto bruto domaćeg proizvoda, dok od turističke potrošnje zavise trgovina, saobraćaj, ugostiteljstvo, građevinarstvo, tržište nekretnina i veliki dio sezonske zaposlenosti. Vlada Crne Gore
Istovremeno, crnogorski turistički proizvod izrazito je koncentrisan na primorje. Prema podacima Monstata, Crna Gora je u 2025. godini evidentirala 2,73 miliona dolazaka i 15,37 miliona noćenja. Čak 92,6 odsto svih noćenja ostvareno je u primorskim mjestima, dok je na planinske centre otpalo svega 2,8 odsto. Strani gosti ostvarili su 95,8 odsto ukupnog broja noćenja. Monstat
Koncentracija je još izraženija u privatnom smještaju, gdje je na primorju ostvareno 94,8 odsto noćenja, a u planinskim mjestima samo 2,6 odsto. Monstat
Zavisnost od obale nastavljena je i ove godine. U maju 2026. primorska mjesta imala su 88,2 odsto svih noćenja u kolektivnom smještaju, dok su planinska učestvovala sa samo 2,8 odsto. Monstat
Podaci za 2025. već pokazuju i jednu interesantnu promjenu: broj dolazaka porastao je 4,7 odsto u odnosu na 2024, ali je broj noćenja smanjen oko 1,5 odsto. Prosječan boravak skraćen je sa približno šest na 5,6 noći. To se ne može automatski pripisati visokim temperaturama, ali pokazuje da rast broja gostiju više ne garantuje i rast broja noćenja i turističkih prihoda.
Najveći rizik za jul i avgust
Najveći rizik nije da će turisti preko noći prestati da dolaze na Jadran, već da će dio gostiju iz zapadne i sjeverne Evrope početi da izbjegava najtopliji dio sezone.
Takva promjena posebno bi pogodila privatni smještaj, restorane, plažne barove, izletničke agencije i druge djelatnosti koje najveći dio godišnjeg prihoda ostvaruju tokom nekoliko nedjelja u julu i avgustu.
Toplotni talasi donose i dodatne troškove. Raste potrošnja električne energije za klimatizaciju, povećava se pritisak na vodovodne sisteme, a opasnost od požara i zdravstveni rizici za turiste postaju veći.
Crnogorski Nacionalni plan prilagođavanja klimatskim promjenama za period 2025–2035. upravo visoku zavisnost od primorskog i sezonskog turizma označava kao jednu od glavnih ranjivosti sektora. Dokument upozorava da porast temperatura i duži toplotni talasi povećavaju potrošnju energije i vode u turističkim centrima, dok će obalni i turizam zasnovan na prirodi biti izloženi sve većim klimatskim pritiscima. Nacionalni plan prilagođavanja
Prilika za sjever i dužu sezonu
Crna Gora, međutim, ima prednost koju mnoge mediteranske zemlje nemaju: na relativno malom prostoru može ponuditi i more i planine.
Žabljak, Durmitor, Bjelasica, Kolašin, Prokletije, Plav, Gusinje i područje Pive mogli bi se mnogo snažnije pozicionirati kao ljetnja utočišta od vrućine. To podrazumijeva razvoj kvalitetnog smještaja, pješačkih i biciklističkih staza, lokalne gastronomije, organizovanih tura i pouzdanog javnog prevoza između aerodroma, primorja i sjevera.
Umjesto da „coolcation“ posmatra samo kao konkurenciju, Crna Gora može ponuditi kombinovani proizvod – nekoliko dana na moru, a zatim boravak u planinama, uz osjetno niže noćne temperature. Takav paket mogao bi produžiti boravak gostiju i dio turističke potrošnje preusmjeriti ka sjevernim opštinama.
Drugi odgovor mora biti snažnije pozicioniranje primorja u proljeće i jesen. Ako ljeta postanu prevruća za dio turista, maj, jun, septembar i oktobar mogu postati najvažniji prostor za dalji rast. Za to su potrebni direktni avionski letovi, otvoreni hoteli i restorani, organizovani događaji i turistički sadržaji koji ne zavise isključivo od kupanja.
Upozorenje, a ne znak za uzbunu
„Coolcation“ još nije prijetnja koja će srušiti mediteranski turizam. Sunce, more, kultura, cijene i razvijena infrastruktura i dalje snažno drže jug Evrope na vrhu turističke mape.
Ali za Crnu Goru ovaj trend jeste strateško upozorenje. Zemlja koja gotovo sva noćenja ostvaruje na obali ne može dugoročno računati samo na sunce, plaže i osam nedjelja ljetnjeg špica.
Najbolji odgovor nije odbrana postojećeg modela, već njegova promjena: primorje u predsezoni i postsezoni, planine tokom najtoplijih mjeseci i jedinstvena ponuda u kojoj turista u istom odmoru može dobiti i Jadran i svježinu Durmitora ili Bjelasice.
