Crna Gora uvodi kontrolu stranog kapitala: Investicije od 10 odsto u ključne sektore moraće pred Vladu

Poseban zakon trebalo bi da uvede obaveznu prethodnu provjeru pojedinih investicija izvan Evropske unije, dok bi Vlada mogla da ulaganje odobri, uslovi ili potpuno zabrani

Crna Gora planira da uvede kontrolu stranih investicija u strateški osjetljivim sektorima, uključujući energetiku, aerodrome, luke, bankarsku i platnu infrastrukturu, telekomunikacije, medije, vještačku inteligenciju, proizvodnju hrane i određene nekretnine.

Prema predlogu koji je razmatran na sjednici Vlade, trebalo bi donijeti poseban Zakon o provjeri stranih investicija, kojim bi bila uvedena obaveza prethodnog odobrenja za transakcije koje mogu predstavljati rizik za nacionalnu bezbjednost ili javni poredak.

Mehanizam bi se primjenjivao na investitore iz država koje nijesu članice Evropske unije, ali i na kompanije osnovane u Crnoj Gori ili EU koje su direktno ili indirektno pod njihovom kontrolom.

Provjeri bi podlijegale investicije kojima strani investitor stiče kontrolu, značajan uticaj ili najmanje deset odsto vlasničkog udjela ili glasačkih prava u kompaniji koja posluje u strateški osjetljivom sektoru.

Vlada bi donosila konačnu odluku

Ministarstvo ekonomskog razvoja bilo bi centralni organ za sprovođenje provjere i nacionalna kontakt tačka za saradnju sa Evropskom komisijom i državama članicama EU.

U Ministarstvu bi bila formirana posebna organizaciona jedinica koja bi primala i analizirala prijave, komunicirala sa investitorima i drugim državnim organima i pripremala predloge odluka.

Planirano je i osnivanje Savjeta za provjeru stranih investicija, u kojem bi bili predstavnici institucija nadležnih za ekonomiju, finansije, unutrašnje i vanjske poslove, odbranu, energetiku, saobraćaj, elektronske komunikacije, konkurenciju i nacionalnu bezbjednost.

Konačnu odluku donosila bi Vlada, koja bi mogla da investiciju odobri bez dodatnih uslova, odobri uz mjere ublažavanja rizika ili zabrani.

Prije donošenja preporuke provjeravao bi se i sankcioni status investitora i sa njim povezanih lica.

Koji sektori bi bili pod posebnom kontrolom

Planirani mehanizam obuhvatio bi ulaganja u:

• energetsku infrastrukturu i proizvodnju energije;
• luke, aerodrome, željeznicu i drugu saobraćajnu i logističku infrastrukturu;
• elektronske komunikacije, digitalnu infrastrukturu i sajber bezbjednost;
• vodoprivredu i snabdijevanje vodom;
• zdravstvo, biotehnologiju i proizvodnju medicinske opreme;
• finansijsku infrastrukturu i platne sisteme;
• medije i pružaoce medijskih usluga značajne za informisanje javnosti;
• odbrambenu industriju, robu dvostruke namjene i svemirske tehnologije;
• izbornu infrastrukturu i sisteme glasanja;
• vještačku inteligenciju, poluprovodnike i kvantne tehnologije;
• kompanije koje imaju pristup osjetljivim podacima građana, privrede ili države;
• kritične sirovine i strateške resurse;
• određeno zemljište i nekretnine u blizini kritične infrastrukture i bezbjednosno važnih objekata;
• poljoprivredno zemljište i proizvodnju hrane.

Detaljan spisak bio bi sastavni dio zakona, ali bi Vlada mogla da ga naknadno ažurira podzakonskim aktima.

Provjera bi trajala najmanje 45 dana

Planirani sistem zasnivao bi se na prethodnom odobrenju, što znači da transakcija ne bi mogla da bude realizovana prije konačne odluke.

Investitor bi Ministarstvu morao da dostavi podatke o vlasničkoj strukturi i krajnjem stvarnom vlasniku, vrijednosti transakcije, izvorima finansiranja, poslovnim aktivnostima investitora i ciljne kompanije, kao i planiranim efektima ulaganja.

Nakon prijema kompletne dokumentacije, Ministarstvo bi imalo 45 kalendarskih dana za početnu provjeru. Ako ne bi bili utvrđeni rizici, ulaganje bi bilo odobreno.

Ukoliko bi se pojavila sumnja da investicija može ugroziti bezbjednost ili javni poredak, pokrenula bi se detaljna provjera, čije bi trajanje bilo definisano budućim zakonom.

Prilikom procjene posebno bi se razmatralo da li je investitor pod kontrolom strane države, da li je ranije učestvovao u aktivnostima koje su ugrožavale bezbjednost ili javni poredak i postoje li pokušaji zaobilaženja propisa.

Moguće ograničavanje prava i prodaja stečenih udjela

Vlada bi mogla da odobrenje uslovi ograničavanjem pristupa osjetljivim podacima, zadržavanjem ključne infrastrukture u Crnoj Gori ili imenovanjem bezbjednosno provjerenih osoba na određene funkcije.

Za neprijavljivanje transakcije, dostavljanje netačnih podataka, neizvršavanje propisanih mjera ili realizaciju ulaganja bez prethodnog odobrenja bile bi propisane novčane kazne.

Zakon bi omogućio i naknadno podnošenje prijave, privremenu suspenziju glasačkih i upravljačkih prava, kao i nalaganje prodaje stečenih udjela ili vraćanje u stanje prije transakcije.

Nadležni organ mogao bi da ispituje ekonomsku suštinu posla, a ne samo njegovu formalnu strukturu, kako bi spriječio prikrivanje stvarnog investitora preko povezanih kompanija, nominalnih vlasnika i drugih posrednika.

Crna Gora sada nema sveobuhvatan sistem

Crna Gora trenutno nema jedinstven mehanizam za procjenu uticaja stranih ulaganja na bezbjednost, kritičnu infrastrukturu, strateške resurse i osjetljive tehnologije.

Postojeći Zakon o stranim investicijama propisuje određena odobrenja za ulaganja u kompanije koje se bave proizvodnjom i prometom naoružanja i vojne opreme, ali ne obuhvata ostale strateške sektore.

Vlada je još u martu 2025. zadužila Ministarstvo ekonomskog razvoja da formira međuresornu radnu grupu, koja je pripremila model budućeg sistema. Predložena rješenja oslanjaju se na praksu Evropske unije, posebno Hrvatske i Slovenije.

U dokumentu se naglašava da cilj nije ograničavanje priliva stranog kapitala, već provjera manjeg broja transakcija koje mogu imati posljedice po nacionalnu bezbjednost i javni poredak.

Investitori bi protiv konačne odluke Vlade mogli da pokrenu upravni spor, dok bi Ministarstvo jednom godišnje dostavljalo Vladi i Skupštini anonimizovani izvještaj o broju prijavljenih, odobrenih, uslovljenih i zabranjenih investicija.