Država mora da troši 2,7 puta brže: Preostalo 224 miliona eura kapitalnog budžeta
Crna Gora je u prvoj polovini 2026. realizovala 27 odsto Kapitalnog budžeta, ali taj rezultat uljepšava uplata od 18,7 miliona eura za eksproprijaciju zemljišta oko Budve. Da bi godišnji plan bio ostvaren, država bi do kraja decembra morala da troši prosječno 37,3 miliona eura mjesečno – gotovo tri puta više nego u prvih šest mjeseci.
Realizacija Kapitalnog budžeta Crne Gore značajno je ubrzana u odnosu na prošlu godinu, ali detaljniji pogled na strukturu potrošnje pokazuje da najveći dio posla tek predstoji.
Od ukupno planiranih 306,33 miliona eura, do kraja juna potrošeno je 82,53 miliona, odnosno 27 odsto. To znači da državna administracija, Uprava za saobraćaj i ostali nosioci projekata u drugoj polovini godine treba da realizuju još 223,81 milion eura.
U prvih šest mjeseci prosječna mjesečna realizacija iznosila je oko 13,75 miliona eura. Za potpuno izvršenje plana tokom preostalih šest mjeseci bilo bi potrebno prosječno trošiti 37,3 miliona mjesečno – čak 2,7 puta više.
Takav tempo nije nemoguć, jer se kapitalni izdaci tradicionalno ubrzavaju u drugoj polovini godine, naročito tokom građevinske sezone i pred kraj budžetskog perioda. Ipak, razlika između dosadašnje i potrebne realizacije pokazuje koliko će pritisak na institucije i izvođače biti veliki.
Uplata za zemljište popravila ukupan rezultat
Na prvi pogled, ovogodišnji rezultat djeluje ohrabrujuće. Potrošnja je za 31,16 miliona eura ili 61 odsto veća nego u istom periodu 2025, kada je realizovano 51,37 miliona eura.
Međutim, čak 18,71 milion eura ovogodišnje realizacije odnosi se na uplatu na depozitni račun za eksproprijaciju zemljišta za prvu fazu obilaznice oko Budve, od Lastve Grbaljske do Markovića.
To je važan preduslov za realizaciju jednog od najvećih infrastrukturnih projekata na primorju, ali nije isto što i izvedeni građevinski radovi.
Kada se taj jednokratni izdatak isključi iz obračuna, realizacija ostalih projekata iznosi oko 63,82 miliona eura. To je približno 12,45 miliona ili 24 odsto više nego u prvoj polovini prošle godine.
Bez eksproprijacije za budvansku obilaznicu, izvršenje Kapitalnog budžeta bilo bi oko 20,8 odsto, umjesto zvaničnih 27 odsto.
Šta zapravo pokazuje rast od 61 odsto
Podatak o rastu realizacije od 61 odsto jeste tačan, ali ga treba tumačiti oprezno. On ne znači da je fizički obim izgradnje puteva, škola, bolnica i drugih javnih objekata povećan u istom procentu.
Struktura kapitalne potrošnje obuhvata različite faze projekta: izradu studija i projektne dokumentacije; eksproprijaciju zemljišta; konsultantske usluge i stručni nadzor; nabavku opreme; avansna plaćanja izvođačima i stvarno izvedene građevinske radove.
Zbog toga je za procjenu stvarnog napretka potrebno pratiti ne samo koliko je novca knjiženo već i za šta je potrošen, koliki je procenat izvedenih radova i da li su projekti napredovali u odnosu na ugovorene rokove.
Kod budvanske obilaznice uplata za eksproprijaciju jeste konkretan korak ka početku izgradnje, ali je od ukupno 18,72 miliona eura evidentiranih na tom projektu svega 9.505 eura potrošeno za konsultantske usluge. Glavni građevinski radovi tek treba da postanu vidljivi na terenu.
Najveći izazov je prelazak sa ugovora na gradilišta
Izvještaj pokazuje da se brojni veliki projekti još nalaze u pripremnim fazama – od izrade dokumentacije i tenderskih postupaka do ugovaranja nadzora, eksproprijacije i obezbjeđivanja finansiranja.
To je posebno važno kod projekata auto-puteva i brzih saobraćajnica koje realizuje Monteput. Za njih je u 2026. planirano 97,02 miliona eura, a do kraja juna potrošeno je 19,20 miliona.
Gotovo sav taj iznos odnosi se na obilaznicu oko Budve. Na budžetskoj liniji za auto-put Bar–Boljare, vrijednoj 65,02 miliona eura, realizovano je svega 223.085 eura.
Ugovor za projektovanje i izgradnju dionice Mateševo–Andrijevica vrijedan je 693,97 miliona eura, ali je projekat još u pripremnoj fazi, uz proceduru za isplatu avansa izvođaču.
Ukoliko avans bude isplaćen tokom druge polovine godine, statistička realizacija Kapitalnog budžeta mogla bi naglo porasti. Međutim, ni u tom slučaju finansijski skok ne bi automatski značio da su radovi izvedeni u istoj vrijednosti.
U drugoj polovini godine mora se potrošiti gotovo tri četvrtine budžeta
Državi je za posljednjih šest mjeseci ostalo da realizuje 73 odsto godišnjeg Kapitalnog budžeta.
To podrazumijeva intenziviranje radova na već otvorenim gradilištima, brže ugovaranje novih poslova, rješavanje imovinsko-pravnih odnosa i efikasniju obradu privremenih situacija i zahtjeva izvođača.
Najveći rizici ostaju isti kao prethodnih godina: kašnjenje tenderskih procedura, žalbe ponuđača, nedovršena projektna dokumentacija, eksproprijacija, nedostatak radne snage i ograničeni kapaciteti državne uprave za istovremeno upravljanje velikim brojem projekata.
Izvještaj obuhvata čak 396 projekata i aktivnosti, čija je procijenjena višegodišnja vrijednost 9,71 milijardu eura. Tako veliki portfolio otvara pitanje da li su sredstva i administrativni kapaciteti previše rasuti između projekata različite vrijednosti, spremnosti i prioriteta.
Potpuna realizacija vjerovatno nije realan scenario
Da bi Kapitalni budžet bio realizovan u cjelosti, mjesečna potrošnja do kraja godine morala bi da bude skoro tri puta veća nego u prvom polugodištu.
Moguće isplate avansa za auto-put Mateševo–Andrijevica, nastavak eksproprijacije, intenziviranje radova tokom ljeta i tradicionalno ubrzanje plaćanja u posljednjem kvartalu vjerovatno će značajno popraviti konačni procenat.
Ipak, potpuna realizacija svih 306,33 miliona eura djeluje malo vjerovatno bez izuzetno snažnog ubrzanja.
Ključni test za Vladu zato neće biti samo konačan iznos potrošenog novca. Mnogo važnije biće koliko je projekata zaista završeno, koliko je novih gradilišta otvoreno i da li je povećana potrošnja pretvorena u puteve, škole, bolnice i drugu infrastrukturu koju građani i privreda mogu da koriste.
