Država preuzima upravljanje domenom .me: Od registracija prihodovano 114 miliona eura
Crna Gora će osnovati akcionarsko društvo u potpunom državnom vlasništvu kojem će biti povjereno upravljanje nacionalnim internet domenom .me. Kompanija bi trebalo da dobije status društva od strateškog nacionalnog interesa, dok će tehnički dio sistema u početku biti povjeren specijalizovanom međunarodnom operatoru.
Vlada Crne Gore je na telefonskoj sjednici 31. jula usvojila Informaciju o budućem modelu upravljanja nacionalnim domenom .me, jednim od rijetkih državnih digitalnih resursa koji ostvaruje značajne prihode na međunarodnom tržištu.
Prema podacima iz dokumenta, od početka komercijalne registracije do kraja 2024. godine prihodi od domena .me dostigli su približno 114 miliona eura. U Budžet Crne Gore uplaćeno je više od 46 miliona, dok je dosadašnji operator, kompanija doMEn, ostvario neto dobit od oko 35 miliona eura.
Rok od šest mjeseci za pripremu državne kompanije
Ministarstvo ekonomskog razvoja zaduženo je da, u saradnji sa ministarstvima finansija i javne uprave i drugim nadležnim institucijama, pokrene aktivnosti na osnivanju kompanije.
Vlada očekuje da u roku od šest mjeseci budu pripremljeni predlozi odluke o osnivanju, dodjeli statusa društva od strateškog nacionalnog interesa, statuta i drugih pravnih i organizacionih akata.
Prije osnivanja biće potrebno pribaviti mišljenje organa nadležnog za kontrolu državne pomoći i saglasnost institucije zadužene za koordinaciju državnog vlasništva.
Predloženo je formiranje jednočlanog akcionarskog društva, u kojem bi jedini vlasnik bila država. Minimalni osnovni kapital iznosio bi 25.000 eura, a kompanija bi imala dvodomni sistem upravljanja – nadzorni odbor i upravu.
Funkciju skupštine obavljalo bi pet osoba koje Vlada imenuje na dvije godine. Članovi nadzornog odbora i uprave birali bi se putem javnog konkursa, dok bi najmanje trećina članova nadzornog odbora morala biti nezavisna.
Država preuzima kontrolu, ali tehnologiju povjerava partneru
Vladina analiza razmatrala je tri moguća tehnička modela – potpuno samostalno upravljanje, hibridni sistem i potpuno povjeravanje tehničke infrastrukture eksternom operatoru.
Za početnu fazu izabrana je treća opcija, odnosno model poznat kao „Managed Registry Service“.
To znači da bi nova državna kompanija kontrolisala podatke, registracionu politiku, ugovore sa registrarima, finansijsko upravljanje, bezbjednosni nadzor i usklađenost sa pravilima međunarodnih organizacija ICANN i IANA.
Kompletan tehnički dio sistema – platforma registra, DNS infrastruktura, DNSSEC, monitoring i bezbjednosni servisi – bio bi povjeren iskusnom međunarodnom operatoru.
Vlada ovaj model vidi kao najbrže i operativno najmanje rizično rješenje. Istovremeno, trebalo bi da predstavlja tranzicionu fazu ka hibridnom sistemu, u kojem bi država postepeno preuzela veći dio tehničkih funkcija.
Potpuno samostalno upravljanje ocijenjeno je kao dugoročno najbolje rješenje sa stanovišta digitalnog suvereniteta, ali trenutno nije realno zbog potrebnih ulaganja, složene infrastrukture i nedostatka specijalizovanih kadrova.
Postojeći sistem zavisi od infrastrukture van Crne Gore
U Vladinoj Informaciji navodi se da sadašnji model u značajnoj mjeri zavisi od infrastrukture i tehničkih kapaciteta izvan Crne Gore.
To je prepoznato kao ograničenje sa stanovišta digitalnog suvereniteta, posebno imajući u vidu da nacionalni domen predstavlja dio kritične informacione infrastrukture.
Domen .me, osim tehničke funkcije, predstavlja digitalni identitet države i međunarodno prepoznatljiv komercijalni proizvod. Njegovo upravljanje povezano je i sa razvojem digitalne ekonomije, pružanjem elektronskih usluga i sajber bezbjednošću.
Nova kompanija trebalo bi da omogući transparentnije upravljanje prihodima i njihovo usmjeravanje u razvoj digitalne infrastrukture, sajber zaštitu i druge projekte od javnog interesa.
Ipak, konačna finansijska računica tek treba da bude pripremljena. Informacija ne sadrži projekcije budućih prihoda, rashoda, broja zaposlenih niti troškova angažovanja međunarodnog tehničkog partnera.
Sa postojećim operatorom tranzicioni sporazum
Ministarstvo ekonomskog razvoja dobilo je rok od 60 dana da pripremi tranzicioni sporazum sa postojećim operatorom registra.
Njime bi trebalo da bude obezbijeđeno nesmetano funkcionisanje domena do početka rada nove državne kompanije, uključujući održavanje registra i baze podataka, DNS infrastrukture, bezbjednosnih sistema, podršku registrarima i druge neophodne funkcije.
Nacionalni domen .me delegiran je Crnoj Gori 2007. godine, nakon obnove nezavisnosti. Vlada je potom sa kompanijom doMEn zaključila ugovor o obavljanju poslova agenta registracije.
Ugovor je istekao 31. marta 2023. godine, nakon čega je raspisan javni poziv za izbor novog operatora. Postupak je zaustavljen zbog sudskog spora, koji je u decembru 2025. pravosnažno okončan u korist države.
Vlada je u maju 2026. odlučila da poništi poziv iz 2023. godine, ocjenjujući da su se u međuvremenu značajno promijenile pravne, tehnološke, tržišne i bezbjednosne okolnosti.
Ključne pojedinosti još nijesu određene
U Vladinom dokumentu nije naveden budući naziv državne kompanije, datum kada bi ona mogla da počne da radi niti trajanje prelaznog perioda.
Tek treba da bude određeno i na koji način će biti izabran međunarodni tehnički operator, koliko će njegovo angažovanje koštati i koliki dio poslova će se vremenom prenijeti na infrastrukturu i stručnjake u Crnoj Gori.
Izvjesno je, međutim, da Vlada odustaje od dosadašnjeg modela u kojem se upravljanje domenom povjeravalo privatnom agentu registracije i prelazi na sistem neposredne državne kontrole nad jednim od najvrjednijih nacionalnih digitalnih resursa.
