Investicije kompanija u EU na najnižem nivou od 2015, Hrvatska i Mađarska izuzetak
Evropske kompanije sve manje ulažu u opremu, fabrike, softver i poslovne objekte, dok slaba tražnja, neizvjesna regulativa, geopolitički poremećaji i visoki troškovi rada koče novi investicioni ciklus. Prema podacima Eurostata, stopa poslovnih investicija u EU pala je u četvrtom kvartalu 2025. na 21,8 odsto, najniže od 2015. godine.
Evropske kompanije sve opreznije troše novac na nove investicije, što otvara jedno od ključnih pitanja za budući rast ekonomije EU: može li Evropa povećati produktivnost ako biznis sve manje ulaže u opremu, softver, fabrike i poslovne objekte?
Prema najnovijim podacima Eurostata, stopa poslovnih investicija u Evropskoj uniji pala je u četvrtom kvartalu 2025. na 21,8 odsto, što je najniži nivo od trećeg kvartala 2015. godine. Riječ je o pokazatelju koji mjeri koliko kompanije ulažu u odnosu na ukupnu vrijednost koju stvaraju, pri čemu se iz obračuna isključuju banke i finansijske korporacije, a posmatraju se nefinansijska preduzeća — od hotela, fabrika i supermarketa do avio-kompanija i drugih sektora realne ekonomije.
Pad je posebno zabrinjavajući jer je stopa poslovnih investicija u EU dostigla vrhunac neposredno prije pandemije, u četvrtom kvartalu 2019, kada je iznosila 26,77 odsto. Sadašnji nivo je tek nešto iznad najnižeg istorijskog minimuma od 20,93 odsto, zabilježenog u prvom kvartalu 2010, nakon globalne finansijske krize.
Najniže stope poslovnih investicija bilježe se u nekim od najvažnijih evropskih poslovnih centara. Luksemburg, Irska i Holandija imaju stope ispod 17 odsto. U slučaju Luksemburga, nizak nivo dijelom se objašnjava malim industrijskim sektorom, dok je kod Irske posebno upadljiv pad investicione stope za čak 27 procentnih poena u manje od jedne decenije.
S druge strane, dio evropskih ekonomija ide suprotnim smjerom. Mađarska i Hrvatska izdvajaju se kao zemlje sa najvišim stopama poslovnih investicija u EU, obje iznad 28 odsto prema posljednjim dostupnim podacima za pojedinačne države. Eurostat navodi da je među zemljama EU najviša stopa u 2024. zabilježena u Mađarskoj, 28,5 odsto, dok su među najnižima bili Luksemburg, Irska, Kipar i Holandija.
Zašto kompanije odlažu ulaganja
Evropska centralna banka pokušala je da odgovori na pitanje zašto se kompanije povlače iz investicija. U istraživanju među 64 vodeće nefinansijske kompanije u eurozoni, firme su kao ključne prepreke navele slabu tražnju, nisku profitabilnost, regulatorna opterećenja i visoke troškove rada. ECB navodi da kompanije očekuju gotovo stagnaciju investicija u eurozoni u naredne tri godine, dok istovremeno vide više prostora za ulaganja izvan eurozone, posebno u drugim razvijenim ekonomijama i na tržištima u razvoju.
Slaba tražnja je najčešći razlog za oprez: oko 90 odsto anketiranih velikih kompanija ocijenilo je da ih upravo nedovoljna tražnja sputava u investicionim odlukama. Više od 80 odsto firmi kao problem vidi i nisku profitabilnost, regulatorni teret i troškove rada.
Geopolitičke tenzije dodatno otežavaju odluke, naročito u industriji, gdje su proizvođači pogođeni tarifama, poremećajima u lancima snabdijevanja i ratnim rizicima. ECB je u novembru 2025. upozorila da su ranjivosti korporativnog sektora eurozone i dalje povišene, uz pritisak na profitabilnost zbog slabe tražnje, većih troškova zaduživanja i viših troškova rada.
Kompanije dodatno opterećuje i nepredvidivost klimatske regulative. Prema nalazima ECB-a, neizvjesnost u vezi sa dugoročnim zelenim pravilima u nekim slučajevima kompanije doživljavaju kao veći problem za planiranje investicija nego samu energetsku krizu.
Može li odbrambena potrošnja pokrenuti novi ciklus
Jedan od rijetkih potencijalnih pokretača novih ulaganja mogla bi biti veća potrošnja za odbranu. ECB navodi da kompanije prilično široko prepoznaju najavljeno povećanje odbrambene potrošnje kao mogući katalizator investicija. Polovina industrijskih firmi i oko petina kompanija iz sektora usluga očekuju da će rast odbrambenih izdataka podržati njihove investicije u naredne tri godine.
Ipak, to vjerovatno neće biti dovoljno da riješi širi problem evropske konkurentnosti. Investicije u opremu, softver, istraživanje, fabrike i nove tehnologije direktno utiču na rast produktivnosti, a upravo je produktivnost oblast u kojoj Evropa posljednjih godina sve više zaostaje za Sjedinjenim Američkim Državama.
Drugim riječima, pad poslovnih investicija nije samo statistički signal, već upozorenje da evropska privreda ulazi u period u kojem kompanije sve teže preuzimaju rizik. Ako se taj trend nastavi, EU bi mogla imati još veći problem sa rastom, inovacijama i globalnom konkurentnošću.
