Cijene sve bliže Evropi, plate još daleko: Gdje Crna Gora najviše zaostaje za EU?

Crna Gora je u 2025. godini bila na 66 odsto prosjeka Evropske unije po nivou cijena potrošnih dobara i usluga. Na prvi pogled, to zvuči kao relativno dobra vijest: život je, statistički gledano, i dalje za trećinu jeftiniji nego u EU.

Ali ta jedna brojka ne govori cijelu priču. Kada se pogleda šta građani stvarno kupuju — hranu, obuću, telefone, internet, automobile, kućne aparate, namještaj, usluge prevoza, restorane i hotele — vidi se mnogo složenija slika. Crna Gora je u ukupnom prosjeku daleko od evropskih cijena, ali je u pojedinim kategorijama već veoma blizu EU, a u nekima je čak i iznad evropskog prosjeka.

Zato ključno pitanje nije samo koliko su cijene u Crnoj Gori niže od evropskih. Pravo pitanje je: koliko su crnogorske plate udaljene od evropskih primanja?

Cijene na 66 odsto EU prosjeka, ali zarade mnogo dalje

Prema podacima Monstata i Eurostata, nivo cijena potrošnih dobara i usluga u Crnoj Gori u 2025. godini iznosio je 66 odsto prosjeka EU-27. U regionalnom poređenju, Crna Gora je jeftinija od Hrvatske, Albanije i Srbije, ali skuplja od Bosne i Hercegovine i Sjeverne Makedonije.

Hrvatska je, kao članica EU i turistički najrazvijenija ekonomija regiona, dostigla 78 odsto prosjeka EU. Albanija je na 73 odsto, Srbija na 68 odsto, Crna Gora na 66 odsto, Bosna i Hercegovina na 59 odsto, a Sjeverna Makedonija na 55 odsto.

Zanimljivo je i da je Crna Gora po ukupnom nivou cijena iznad dvije članice EU — Rumunije, koja je na 65 odsto, i Bugarske, koja je na 63 odsto prosjeka Unije. To znači da samo članstvo u EU nije jedina linija koja dijeli “skupe” i “jeftine” ekonomije. Struktura tržišta, konkurencija, uvozna zavisnost, turizam, marže i regulisane cijene često imaju jednako važnu ulogu.

Gdje smo najbliži Evropi: Komunikacije, tehnika, obuća i automobili

Najvažniji nalaz nije u ukupnom prosjeku od 66 odsto, već u kategorijama koje su se već približile evropskim cijenama.

Komunikacije su u Crnoj Gori na 106 odsto prosjeka EU. To znači da su usluge iz ove grupe, statistički posmatrano, skuplje nego u prosjeku Evropske unije. Oprema za informacije i komunikaciju, u koju spadaju tehnološki uređaji, dostigla je 105 odsto prosjeka EU.

Drugim riječima, u segmentima koji čine osnovu modernog života — telefon, internet, uređaji, digitalna oprema — Crna Gora nije “jeftina zemlja”. Naprotiv, građani za dio tih proizvoda i usluga plaćaju više od evropskog prosjeka, iako su njihova primanja daleko ispod evropskog nivoa.

Blizu EU prosjeka su i obuća, sa indeksom od 99 odsto, odjeća sa 95 odsto, motorna vozila sa 94 odsto i aparati za domaćinstvo sa 94 odsto. To su kategorije u kojima se razlika između Crne Gore i Evropske unije gotovo istopila.

Za prosječnog potrošača to znači da kupovina patika, garderobe, frižidera, telefona ili automobila u Crnoj Gori sve manje liči na “balkansku cijenu”, a sve više na evropsku. Razlika je u tome što evropski potrošač takve cijene plaća evropskom platom.

Hrana nije evropski prosjek, ali jeste ozbiljan pritisak

Hrana i bezalkoholna pića u Crnoj Gori iznose 87 odsto prosjeka EU. To je ispod evropskog nivoa, ali dovoljno visoko da značajno opterećuje kućni budžet, posebno porodice sa nižim i srednjim primanjima.

Crna Gora je po cijenama hrane jeftinija od Hrvatske, gdje je hrana na 106 odsto prosjeka EU, Albanije, gdje je na 104 odsto, i Srbije, gdje iznosi 97 odsto. Ali je skuplja od Bosne i Hercegovine i Sjeverne Makedonije.

Ovo je važan podatak jer hrana zauzima znatno veći dio potrošnje kod domaćinstava sa nižim primanjima nego kod imućnijih porodica. Kada cijene hrane dođu blizu evropskog prosjeka, a zarade ne prate taj nivo, statistički prosjek prestaje da bude utješan.

Za građane nije presudno da li je ukupni indeks cijena 66 odsto EU prosjeka. Presudno je koliko košta ono što se kupuje svakog dana.

Šta nas drži ispod EU prosjeka: Energija, restorani i dio usluga

Najveći razlog zbog kojeg je ukupni nivo cijena u Crnoj Gori i dalje znatno niži od evropskog prosjeka jeste energija. Cijene električne energije, gasa i ostalih goriva u Crnoj Gori iznose 46 odsto prosjeka EU.

To je jedna od rijetkih velikih kategorija u kojoj je razlika u odnosu na Uniju zaista velika. Ona značajno obara ukupni indeks cijena i ublažava troškove života. Bez nižih cijena energije, ukupna slika bila bi nepovoljnija.

Restorani i hoteli su na 67 odsto prosjeka EU, što je blizu ukupnog indeksa Crne Gore. Usluge prevoza su na 72 odsto, alkoholna pića i duvan na 70 odsto, a namještaj na 80 odsto evropskog prosjeka.

To pokazuje da Crna Gora nije jednako udaljena od EU u svim segmentima. Kod energije je značajno jeftinija, kod dijela usluga i dalje osjetno ispod evropskog prosjeka, ali kod robe široke potrošnje, tehnike i komunikacija jaz je mnogo manji.

Evropske cijene, ali ne i evropska primanja

Upravo tu nastaje ključni problem standarda.

Prosječna neto zarada u Crnoj Gori u 2025. godini iznosila je 1.012 eura, dok je prosječna bruto zarada iznosila 1.206 eura. U aprilu 2026. prosječna neto plata dostigla je 1.029 eura.

Na prvi pogled, to je snažan rast u odnosu na ranije godine i rezultat je više talasa povećanja zarada, poreskih reformi i rasta minimalne plate. Međutim, poređenje sa EU pokazuje da je jaz i dalje veoma velik.

Eurostatov najnoviji podatak za Evropsku uniju pokazuje da je prosječna godišnja plata za zaposlene sa punim radnim vremenom u 2024. iznosila 39.800 eura. Kada se crnogorska prosječna bruto zarada iz 2025. preračuna na godišnji nivo, ona iznosi oko 14.472 eura.

Ovo poređenje nije potpuno metodološki isto, jer Eurostat koristi indikator godišnje plate prilagođene punom radnom vremenu, dok Monstat objavljuje prosječnu mjesečnu bruto zaradu. Ipak, kao orijentacioni pokazatelj, razlika je dovoljno jasna: crnogorske cijene su na 66 odsto prosjeka EU, dok su bruto zarade znatno dalje od evropskog prosjeka.

Upravo zato rečenica “Crna Gora je jeftinija od EU” ne znači mnogo ako se ne doda: “ali su i zarade mnogo niže”.

Standard se ne mjeri samo cijenama, već odnosom cijena i prihoda

Za životni standard presudan je odnos između cijena i primanja. Ako su cijene hrane na 87 odsto EU prosjeka, obuće na 99 odsto, komunikacija na 106 odsto, tehnološke opreme na 105 odsto, a zarade daleko ispod evropskog nivoa, realni pritisak na građane veći je nego što pokazuje ukupni indeks cijena.

To se posebno vidi kod uvoznih proizvoda. Crna Gora je malo tržište, visoko zavisno od uvoza, sa ograničenom konkurencijom u pojedinim sektorima i visokim logističkim troškovima. Roba koja dolazi iz istih globalnih lanaca često ima cijenu sličnu evropskoj, bez obzira na to što je kupovna moć domaćih potrošača niža.

Telefon, laptop, automobil, kućni aparat ili brendirana odjeća ne postaju mnogo jeftiniji samo zato što se prodaju u Crnoj Gori. U nekim slučajevima, zbog manjeg tržišta i slabije konkurencije, mogu biti i skuplji.

Zato građani Crne Gore sve češće imaju osjećaj da “živimo skupo”, čak i kada statistika kaže da smo na 66 odsto prosjeka EU. Taj osjećaj nije pogrešan. On dolazi iz činjenice da su neke ključne cijene već evropske, dok su prihodi i dalje balkanski.

Region pokazuje koliko je Crna Gora u nezgodnoj sredini

U regionalnom poređenju, Crna Gora se nalazi u nezgodnoj sredini. Nije najskuplja, ali nije ni jeftina.

Hrvatska je znatno skuplja, ali ima veće prihode i institucionalni okvir EU. Srbija je nešto skuplja po ukupnom indeksu, ali ima veće tržište i drugačiju strukturu potrošnje. Albanija je skuplja od Crne Gore po ukupnom indeksu, naročito zbog visoke cijene hrane, dok su Bosna i Hercegovina i Sjeverna Makedonija osjetno jeftinije.

Za Crnu Goru je posebno važno što se u nekim kategorijama ne poredi više samo sa regionom, već direktno sa EU prosjekom. Komunikacije i tehnološka oprema već su iznad evropskog prosjeka. Obuća, odjeća, kućni aparati i motorna vozila su veoma blizu. Hrana je na 87 odsto.

To su kategorije koje građani ne mogu lako izbjeći. Zbog toga se pitanje standarda ne može svesti na prosječnu platu. Potrebno je gledati strukturu potrošnje, broj članova domaćinstva, stanovanje, kredite, zakupnine, troškove djece, prevoz i regionalne razlike unutar same Crne Gore.

Šta država i tržište mogu da urade

Ako Crna Gora želi da se približi Evropskoj uniji po standardu, nije dovoljno samo da plate rastu administrativno. Potrebno je da rast zarada prati rast produktivnosti, investicija i konkurencije.

U suprotnom, veće plate se brzo pretoče u veće cijene, posebno u maloj i uvozno zavisnoj ekonomiji. To ne znači da zarade ne treba da rastu, već da rast mora biti održiv i praćen reformama tržišta.

Najvažnije politike za standard građana nijesu uvijek najglasnije. To su jačanje konkurencije u trgovini i telekomunikacijama, smanjenje logističkih troškova, bolja zaštita potrošača, efikasniji inspekcijski nadzor, veća transparentnost cijena, razvoj domaće proizvodnje gdje je to moguće i pametna socijalna politika za one koje cijene najviše pogađaju.

Crna Gora ne može administrativno propisati da uvozna tehnika, automobili ili brendirana roba budu mnogo jeftiniji nego u EU. Ali može uticati na tržišne uslove, marže, konkurenciju, javne politike i na to da se rast plata zasniva na realnom rastu ekonomije.

Nije problem samo što cijene rastu, već što se Evropa brže vidi u računima nego u platama

Podatak da je Crna Gora na 66 odsto prosjeka cijena EU samo je početak priče. On pokazuje da je zemlja ukupno i dalje jeftinija od Evropske unije. Ali detalji otkrivaju mnogo važniju stvar: u nizu svakodnevnih i važnih kategorija Crna Gora je već veoma blizu evropskih cijena.

Komunikacije i tehnološka oprema već su iznad prosjeka EU. Obuća, odjeća, automobili i kućni aparati skoro su na evropskom nivou. Hrana je znatno skuplja nego što bi ukupni indeks od 66 odsto mogao da sugeriše.

Zato najtačniji zaključak glasi: Crna Gora još nema evropski nivo cijena u prosjeku, ali evropske cijene već postoje u mnogim segmentima života. Problem je što evropske plate nijesu stigle istom brzinom.

Za građane, standard se ne mjeri prosjekom EU, već računom na kasi, cijenom telefonskog paketa, ratom za auto, računom za hranu i platom koja treba sve to da pokrije.