Za Strategiju turizma potrošeno 58 miliona eura, a dva od tri ključna cilja nijesu ostvarena

Iako je 88 odsto planiranih aktivnosti potpuno ili djelimično realizovano, Crna Gora nije dostigla ciljeve za broj noćenja i prihode od turizma. Izostale su i planirane zakonske reforme, digitalizacija je daleko od cilja, a broj ležajeva u hotelima sa četiri i pet zvjezdica manji je od planiranog.

Za sprovođenje Strategije razvoja turizma Crne Gore od 2022. do 2025. godine utrošeno je 58,18 miliona eura, ali dva od tri ključna indikatora strateškog cilja nijesu dostigla planirane vrijednosti, pokazuje Završni izvještaj koji je objavila Vlada Crne Gore.

Dokument je bio jedna od tačaka 133. sjednice Vlade, održane 2. jula, a obuhvata rezultate četvorogodišnjeg sprovođenja Strategije, koja je trebalo da smanji sezonalnost, regionalne razlike i zavisnost ekonomije od turizma, uz povećanje prihoda, kvaliteta ponude i formalizaciju turističkog prometa.

Od ukupno 246 planiranih aktivnosti, u potpunosti je završeno 158, odnosno 64 odsto. Još 59 aktivnosti ili 24 odsto realizovano je djelimično, dok 29 aktivnosti, odnosno 12 odsto, nije realizovano.

Ministarstvo je, računajući potpuno i djelimično završene aktivnosti, ukupnu realizaciju Strategije procijenilo na 88 odsto. Međutim, potpuno je sprovedeno manje od dvije trećine planiranih aktivnosti.

Noćenja daleko od cilja

Strategijom je bilo predviđeno da broj turističkih noćenja do kraja 2025. bude 40 odsto veći nego 2019. godine, kada je evidentirano oko 14,5 miliona noćenja.

Umjesto toga, u 2025. ostvareno je 15,37 miliona noćenja, što je, prema izvještaju, rast od svega 6,4 odsto u odnosu na polaznu godinu.

Broj noćenja je tokom 2023. bio 13,37 odsto iznad nivoa iz 2019, ali se u izvještaju navodi da je dio tog rezultata posljedica činjenice da su državljani Ukrajine i Rusije, koji su zbog rata boravili u Crnoj Gori, u statistici bili evidentirani kao turisti. Njihov kasniji odlazak uticao je na pad registrovanih noćenja.

Nije dostignut ni cilj za prihode od turizma. Strategija je predviđala rast od 50 odsto u odnosu na 2019. godinu, kada su prihodi iznosili 1,14 milijardi eura. U izvještaju se za 2025. navodi prihod od 1,48 milijardi eura, uz ocjenu da je cilj ostao neostvaren.

Kao razlozi se navode geopolitički poremećaji, pad prometa sa ruskog tržišta, ograničena avio-dostupnost, skuplje avio-karte, rast cijena i promjene u navikama evropskih turista, koji češće putuju, ali ostaju kraće i osjetljiviji su na cijene.

Treći strateški indikator, direktni i indirektni udio turizma u BDP-u, procijenjen je na 28,5 odsto, u odnosu na cilj od 25 odsto. Izvještaj ovaj rezultat ocjenjuje kao vrijednost veću od planirane, iako se u objašnjenju indikatora navodi da je cilj od 25 odsto postavljen kako bi se smanjila dominantna zavisnost crnogorske ekonomije od turizma.

Bez planiranih zakona, digitalizacija daleko od cilja

Posebno slab rezultat zabilježen je kod unapređenja regulatornog okvira. Strategijom je bilo planirano usaglašavanje najmanje dva zakona ili podzakonska akta, ali je konačni rezultat ostao – nula.

Nijesu završene izmjene Zakona o turizmu i ugostiteljstvu, Zakona o turističkim organizacijama i Zakona o boravišnoj taksi, koji su prepoznati kao važni za poboljšanje poslovnog ambijenta i suzbijanje neformalne ekonomije.

U izvještaju se zastoj objašnjava čestim promjenama u sastavu Vlade i resornog ministarstva. Tokom četiri godine turizam je imao četiri promjene ministara, dok članovi Nacionalnog savjeta za turizam nikada nijesu imenovani.

Daleko od cilja ostala je i digitalizacija. Od pet planiranih inovativnih i digitalnih projekata sproveden je samo jedan.

Projekat „e-visitor“, odnosno elektronski sistem za prijavu gostiju i praćenje turističkog prometa, tokom 2025. stigao je samo do analize postojećih digitalnih alata. Za razvoj, testiranje i održavanje novog turističkog informacionog sistema u budžetu za 2026. obezbijeđeno je 1,37 miliona eura.

Nedostaje skoro 5.800 ležajeva visoke kategorije

Cilj nije ostvaren ni kada su u pitanju hotelski kapaciteti više kategorije. Planirano je da Crna Gora do kraja 2025. ima 40.200 ležajeva u hotelima i sličnim objektima sa četiri i pet zvjezdica, dok je evidentirano 34.425 – oko 5.800 manje od cilja.

Kao prepreke su navedeni neadekvatna regulativa, zabrane investicione aktivnosti na pojedinim lokalitetima, neriješeni imovinsko-pravni odnosi i dugotrajni sudski postupci koji usporavaju realizaciju investicionih i privatizacionih ugovora.

Istovremeno, cilj za hotele sa tri zvjezdice je premašen: evidentirano je 11.700 ležajeva, u odnosu na planiranih 11.000.

Broj noćenja turista sa prioritetnih tržišta takođe je podbacio. Umjesto planiranog rasta od pet odsto u odnosu na 10,7 miliona noćenja iz 2019, u 2025. ostvareno je oko 9,92 miliona.

U odnosu na 2024. godinu, noćenja sa deset prioritetnih tržišta pala su pet odsto. Najveći pad zabilježen je kod Rusije, Kosova i Bosne i Hercegovine, dok je rast ostvaren sa tržišta Velike Britanije, Albanije, Francuske i Poljske.

Istovremeno, ubrzano rastu neka nova tržišta. Broj noćenja turista iz Azerbejdžana povećan je 68,3 odsto, sa Malte 66,2 odsto, iz Indije 51,2 odsto, Grčke 49,6 odsto, a Izraela 46,4 odsto.

Sjever i centralni region premašili plan

Izvještaj bilježi i nekoliko značajnih pozitivnih rezultata. Broj noćenja u sjevernom i centralnom regionu povećan je sa 741.000 u 2019. na 1,12 miliona u 2025. godini, odnosno 50,9 odsto. Ciljani rast bio je svega pet odsto.

Realizovana su ili praćena 33 projekta turističke i prateće infrastrukture, u odnosu na cilj od 30, dok je broj obuka i doobuka zaposlenih u turizmu dostigao 17, dvije više od plana.

Kroz programe podsticajnih mjera Ministarstva turizma i Nacionalne turističke organizacije od 2022. do 2025. podržana su 403 projekta sa ukupno 2,21 milion eura.

Među ostvarenim rezultatima navedeni su žičara Kotor–Lovćen, šestosjed K7 i nastavak razvoja ski-centara na sjeveru, 34 nove strateške avio-rute, valorizacija 24 turističke atrakcije i dodjela oznake „Montenegro Quality“ za 53 turistička subjekta.

Izvještaj sadrži različite podatke o potrošnji

Za četvorogodišnje sprovođenje Strategije bilo je planirano 69,04 miliona eura. Završno finansijsko poglavlje i zbir godišnjih tabela pokazuju da je utrošeno 58,18 miliona eura, odnosno oko 84,3 odsto plana.

Od tog iznosa, 55,65 miliona finansirano je iz državnog budžeta, a 2,54 miliona iz donatorskih programa. Na kapitalne projekte odnosi se 53,21 milion eura, dok je iz tekućeg budžeta izdvojeno 2,44 miliona.

Samo tokom 2025. potrošeno je 13,95 miliona eura, odnosno 33,7 odsto više od prvobitno planiranih 10,43 miliona.

Međutim, izvještaj sadrži neusklađene finansijske podatke. U poglavlju o evaluaciji navodi se da je realizovano 58,89 miliona eura ili 85,29 odsto plana, dok završno finansijsko poglavlje i zbir podataka za sve četiri godine pokazuju 58,18 miliona eura.

Razlika između dvije navedene vrijednosti iznosi nešto više od 702.000 eura.

Predložena nova desetogodišnja strategija

Evaluator je sprovođenje Strategije ocijenio kao „relativno uspješno“, ali je upozorio da brojni problemi koji opterećuju turizam nijesu otklonjeni.

Za naredni period preporučena je izrada nove strategije koja bi obuhvatila deset godina, uz dvogodišnje akcione planove, realnije finansijsko planiranje i jasnije nadležnosti institucija.

Među prioritetima su imenovanje Nacionalnog savjeta za turizam, povezivanje obrazovnog sistema i turističke privrede, pojednostavljenje angažovanja sezonskih radnika, digitalna registracija smještaja i gostiju, snažniji inspekcijski nadzor i efikasnija borba protiv sive ekonomije.

Preporučeno je i stabilnije finansiranje Nacionalne turističke organizacije, veća podrška individualnim izdavaocima, razvoj zelenog i cjelogodišnjeg turizma, jačanje statistike i smanjenje regionalnih razlika i sezonalnosti.