Crna Gora proizvodi najviše otpada među kandidatima za EU
Svaki stanovnik Crne Gore tokom 2024. godine proizveo je prosječno 585 kilograma komunalnog otpada, najviše među zemljama obuhvaćenim procesom proširenja Evropske unije. To je 68 kilograma više od prosjeka EU, dok je količina otpada u Crnoj Gori za samo deset godina porasla čak 22 odsto.
Crna Gora je u najnovijim podacima Eurostata zabilježila najveću količinu proizvedenog komunalnog otpada po stanovniku među zemljama kandidatima i potencijalnim kandidatima za članstvo u Evropskoj uniji.
Tokom 2024. godine u Crnoj Gori je proizvedeno prosječno 585 kilograma komunalnog otpada po stanovniku, dok je prosjek Evropske unije iznosio 517 kilograma.
To znači da je svaki stanovnik Crne Gore u prosjeku proizveo oko 1,6 kilograma otpada dnevno. Količina je za 68 kilograma, odnosno oko 13 odsto, veća od prosjeka EU.
Za deset godina rast od 22 odsto
Podatak je još nepovoljniji kada se posmatra duži period.
Crna Gora je 2014. godine proizvodila 479 kilograma komunalnog otpada po stanovniku, isto koliko je tada iznosio prosjek Evropske unije. Do 2024. količina u Crnoj Gori povećana je za 106 kilograma po stanovniku, odnosno za približno 22 odsto.
U Evropskoj uniji rast je u istom periodu bio znatno sporiji — sa 479 na 517 kilograma po stanovniku, odnosno oko osam odsto.
Crna Gora se, dakle, tokom posljednje decenije od zemlje koja je bila na nivou evropskog prosjeka pretvorila u državu koja proizvodi osjetno više otpada od prosječnog stanovnika EU.
Ispred Srbije, Sjeverne Makedonije i Turske
Prema najnovijim raspoloživim podacima Eurostata, Sjeverna Makedonija proizvodila je 480 kilograma komunalnog otpada po stanovniku, a Srbija 467 kilograma. Za obje države posljednji dostupni podaci odnose se na 2023. godinu.
U Turskoj je tokom 2024. proizvedeno 402 kilograma otpada po stanovniku, u Bosni i Hercegovini 329 kilograma, dok su Kosovo i Albanija bili na još nižem nivou.
Eurostat zbog toga Crnu Goru izdvaja kao zemlju sa najvećom količinom komunalnog otpada po stanovniku među državama obuhvaćenim procesom proširenja EU, posmatrajući posljednje dostupne podatke za svaku od njih.
Crna Gora, ipak, nije evropski rekorder. Među članicama EU više otpada po stanovniku proizvode, između ostalih, Austrija, Danska i Belgija. Austrija je, prema posljednjem dostupnom podatku, proizvodila 782 kilograma, Danska 755, a Belgija 699 kilograma po stanovniku.
Problem nije samo količina, već način upravljanja
Komunalnim otpadom smatra se prvenstveno otpad koji nastaje u domaćinstvima, ali i sličan otpad iz prodavnica, kancelarija, ugostiteljskih objekata i javnih ustanova.
U ovu kategoriju nijesu uključeni industrijski, poljoprivredni, medicinski, građevinski i otpad nastao rušenjem objekata.
Eurostat upozorava da razlike među državama ne moraju biti posljedica isključivo potrošačkih navika i ekonomskog standarda. Na rezultat utiču i obuhvat sistema prikupljanja, način evidentiranja otpada i činjenica da se u nekim državama otpad iz trgovine, turizma i administracije prikuplja zajedno sa otpadom iz domaćinstava.
To je posebno važno za Crnu Goru, čija se populacija tokom ljetnje turističke sezone višestruko povećava u pojedinim primorskim opštinama. Dio otpada koji proizvedu turisti ulazi u ukupnu godišnju količinu, dok se pokazatelj računa prema broju stalnih stanovnika.
Turizam, međutim, ne može sam objasniti rast od 106 kilograma po stanovniku za jednu deceniju. Brojke ukazuju i na rast potrošnje, veću upotrebu ambalaže i proizvoda za jednokratnu upotrebu, ali i nedovoljno razvijeno odvajanje otpada na mjestu nastanka.
Više od 90 odsto otpada završavalo na odlagalištima
Posljednji detaljni podaci Monstata o tretmanu komunalnog otpada pokazuju da problem Crne Gore nije samo velika količina proizvedenog otpada.
Od ukupno 350.095 tona tretiranog komunalnog otpada u 2023. godini, čak 318.773 tone, odnosno 91,1 odsto, završile su na deponijama ili drugim mjestima za odlaganje.
Poređenja radi, Evropska unija je tokom 2024. reciklirala oko 48 odsto proizvedenog komunalnog otpada, dok je udio otpada koji završava na deponijama smanjen na približno 24 odsto.
EU je istovremeno postavila cilj da članice recikliraju najmanje 55 odsto komunalnog otpada, uz povećanje cilja na 60 odsto do 2030. i 65 odsto do 2035. godine.
Otpad postaje i ekonomski problem
Veliko oslanjanje na deponije znači da Crna Gora gubi sirovine koje bi mogle biti vraćene u proizvodnju — papir, karton, staklo, metale, plastiku i biološki otpad.
Istovremeno rastu troškovi prikupljanja, transporta i odlaganja, posebno u turističkim opštinama koje tokom nekoliko ljetnjih mjeseci moraju upravljati količinama otpada znatno većim od onih koje proizvodi lokalno stanovništvo.
Najnoviji podaci Eurostata zato predstavljaju upozorenje da rast potrošnje i turističkog prometa nije praćen dovoljno brzim razvojem infrastrukture za selektivno prikupljanje, reciklažu, kompostiranje i ponovnu upotrebu materijala.
Crna Gora se približava članstvu u Evropskoj uniji, ali će upravo upravljanje otpadom biti jedna od oblasti u kojima će usklađivanje sa evropskim standardima zahtijevati velika ulaganja, promjenu navika i znatno efikasniji rad lokalnih komunalnih sistema.
