Preokret u finansijama građana: Krediti premašili depozite za 81 milion eura

Na svakih 100 eura koje stanovništvo drži u bankama dolazi 103,3 eura kredita. Bankarski sistem je stabilan, ali podaci pokazuju da se finansijski prostor građana sužava, dok rast zaduženosti nastavlja da prestiže rast štednje.

Građani Crne Gore na kraju maja 2026. godine dugovali su bankama 2,55 milijardi eura, dok su njihovi depoziti iznosili 2,47 milijardi. Krediti su tako premašili depozite stanovništva za 81,1 milion eura, pokazuju kalkulacije Investitora na osnovu posljednjih dostupnih tabelarnih podataka Centralne banke Crne Gore.

Odnos kredita i depozita građana dostigao je 103,3 odsto. Drugim riječima, na svakih 100 eura položenih na bankarske račune dolazi 103,3 eura duga prema bankama. U maju prošle godine taj odnos iznosio je 98,8 odsto, pa su depoziti još bili nešto viši od kreditnih obaveza.

Krediti stanovništva za godinu su porasli 18,6 odsto, dok su depoziti uvećani 13,4 odsto. Za tri godine krediti su porasli čak 59,1 odsto, a depoziti 46,9 odsto. Obje kategorije, dakle, snažno rastu, ali zaduženost raste znatno brže.

Povezano: Krediti kao nacionalni sport – dug građana za tri godine porastao skoro milijardu eura

Od viška od 121 milion do minusa od 81 milion

Promjena je posebno vidljiva kada se uporede podaci za isti mjesec u prethodne četiri godine.

Izvor: CBCG; kalkulacije Investitora

U maju 2024. godine građani su u bankama imali 121,5 miliona eura više depozita nego kredita. Samo dvije godine kasnije pozicija je prešla u minus od 81,1 milion. To predstavlja pogoršanje neto bankarske pozicije stanovništva za gotovo 203 miliona eura.

Prelom se dogodio tokom posljednjih godinu dana. Depoziti su nastavili da rastu dvocifrenom stopom, ali više nijesu mogli da prate još brži rast kreditne zaduženosti.

Šta odnos od 103,3 odsto zaista govori

Prelazak iznad 100 odsto ne znači da je svaki građanin zaduženiji nego što ima ušteđevine niti da je stanovništvo insolventno.

Depozite i kredite ne posjeduju isti ljudi u jednakim iznosima. Značajan dio štednje može biti koncentrisan kod manjeg broja imućnijih građana, dok kredite otplaćuje mnogo širi dio stanovništva. Zbog toga zbirni podatak može prikrivati velike razlike između domaćinstava.

Poređenje takođe ne obuhvata nekretnine, gotovinu, hartije od vrijednosti i drugu imovinu građana, niti njihove eventualne obaveze izvan domaćih banaka. Ono pokazuje samo neto odnos stanovništva sa crnogorskim bankarskim sistemom.

Ipak, prelazak kredita iznad depozita znači da je nestao raniji agregatni likvidni jastuk stanovništva. Građani kao sektor više nemaju pozitivan saldo prema bankama, a rast duga nastavlja da prestiže rast novca na računima.

Bankarski sistem nije ugrožen

Pozicija stanovništva ne treba da se poistovjećuje sa stabilnošću banaka.

Na nivou cijelog bankarskog sistema, krediti su u maju iznosili 5,77 milijardi, a depoziti 5,97 milijardi eura. Ukupni depoziti su tako bili oko 198 miliona eura viši od kredita, dok je sistemski odnos kredita i depozita iznosio 96,7 odsto.

CBCG u Biltenu 6/2026 ocjenjuje da je bankarski sektor stabilan, likvidan i solventan. I kvalitet otplate građana ostaje dobar: na kraju 2025. nekvalitetni krediti stanovništva činili su svega 1,9 odsto njihovog ukupnog duga.

Dakle, podaci trenutno ne ukazuju na bankarsku ili dužničku krizu. Oni, međutim, upozoravaju da se finansijska rezerva građana smanjuje u odnosu na obaveze.

Pravi test je koliko rata uzima od prihoda

Ne postoji univerzalna „zdrava granica“ za zbirni odnos kredita i depozita stanovništva. Finansijska održivost pojedinačnog domaćinstva mnogo bolje se procjenjuje kroz odnos mjesečnih obaveza i prihoda, ukupnog duga i godišnjih prihoda, vrijednosti kredita i nekretnine, kao i kroz ročnost zaduženja.

Posebno je važan DSTI pokazatelj, koji mjeri koliko prihoda dužnik izdvaja za otplatu ukupnog kreditnog duga.

Prema Izvještaju CBCG o stabilnosti finansijskog sistema za 2025. godinu, prosječni DSTI novih kredita iznosio je 36,8 odsto, a prosjek ponderisan iznosom kredita 39,7 odsto.

Od ukupne vrijednosti kredita za koje je izračunat ovaj pokazatelj:

• 46,4 odsto odobreno je uz DSTI niži od 40 odsto;
• 34,5 odsto uz DSTI između 40 i 50 odsto, što CBCG smatra povišenim nivoom;
• 19,2 odsto uz DSTI viši od 50 odsto, što CBCG ocjenjuje kao potencijalno problematično.

To znači da je čak 53,7 odsto vrijednosti posmatranih novih kredita odobreno građanima čije ukupne kreditne obaveze uzimaju najmanje 40 odsto prihoda.

Novi Zakon o potrošačkim kreditima kroz obavezno priznavanje minimalnih životnih troškova praktično ograničava DSTI na 50 odsto, odnosno na 33,3 odsto kod minimalne zarade. CBCG navodi da se banke, prema prvim podacima iz 2026. godine, uglavnom pridržavaju tih ograničenja.

Štednja raste, ali dug raste još brže

Podaci ne govore da su svi crnogorski građani osiromašili. Depoziti od skoro 2,47 milijardi eura i njihov godišnji rast od 13,4 odsto pokazuju da stanovništvo i dalje akumulira novac.

Problem je dinamika: kreditne obaveze rastu još brže, dok je raspoloživi finansijski jastuk sve tanji. Dodatni razlog za oprez je struktura zaduživanja. Tokom 2025. godine čak 60,2 odsto novih kredita fizičkim licima bili su gotovinski krediti, dok se 22 odsto odnosilo na stambene kredite.

Stambeni kredit najčešće prati sticanje imovine, dok gotovinski kredit može služiti tekućoj potrošnji, refinansiranju postojećih obaveza ili pokrivanju troškova koje prihodi nijesu mogli da podnesu. Zato dominacija gotovinskih kredita nosi veći rizik od toga da se dug povećava bez odgovarajućeg rasta imovine domaćinstva.

Trend nije zdrav

Crnogorske banke su stabilne, depoziti građana rastu, a kašnjenja u otplati za sada su niska. To su pozitivni pokazatelji. Istovremeno, krediti su premašili depozite, dug već godinama raste brže od štednje, gotovinski krediti dominiraju, a više od polovine vrijednosti posmatranih novih kredita odobreno je uz opterećenje prihoda od najmanje 40 odsto.

Zato odnos kredita i depozita od 103,3 odsto nije znak neposredne krize, ali jeste upozorenje. Finansijska pozicija građana biće održiva samo ako prihodi, produktivnost i likvidna štednja počnu da rastu najmanje jednako brzo kao kreditne obaveze. U suprotnom će sve veći dio budućih zarada unaprijed pripadati bankama.