EU predlaže ograničenja za Airbnb i prazne stanove
Evropska komisija predložila je zajednički okvir koji bi gradovima i državama omogućio da u područjima sa visokim cijenama stanovanja ograniče kratkoročno izdavanje, dugotrajno prazne nekretnine i kupovinu stanova koji se ne koriste za stalno stanovanje.
Troškovi stanovanja postaju jedan od najvećih ekonomskih i socijalnih problema evropskih gradova. Za samo deset godina zakupnine su, prema podacima Evropske komisije, porasle 59 odsto u Berlinu, 75 odsto u Madridu i čak 103 odsto u Lisabonu.
Posljedice više ne osjećaju samo domaćinstva sa nižim prihodima. Medicinske sestre, nastavnici, policajci, studenti i mladi sve teže mogu da priušte stan u gradovima u kojima rade ili studiraju.
Evropska komisija zbog toga je predstavila predlog Zakona o pristupačnom stanovanju, kojim želi da uspostavi zajednički evropski okvir za nacionalne, regionalne i lokalne vlasti koje pokušavaju da povećaju ponudu stanova za stalne stanovnike.
Gradovi bi dobili pravni osnov za ograničenja
Nova pravila ne bi automatski uvela zabranu kratkoročnog izdavanja preko platformi poput Airbnb-a i Booking.com-a. Umjesto toga, lokalnim vlastima dala bi jasniji pravni osnov da intervenišu kada mogu dokazati da turističko izdavanje, prazni stanovi ili veliki broj vikendica ozbiljno utiču na dostupnost i cijene stanovanja.
„Dom ne bi trebalo prvenstveno da bude roba na tržištu. Imati dom je ljudsko pravo“, poručio je evropski komesar za energetiku i stanovanje Dan Jørgensen, ocjenjujući da se Evropa nalazi u stambenoj krizi.
Komisija priznaje da kratkoročni najam vlasnicima donosi dodatne prihode i podržava razvoj turizma. Problem, međutim, nastaje kada veliki broj stanova bude povučen sa tržišta dugoročnog zakupa i preusmjeren turistima, zbog čega lokalno stanovništvo više ne može da priušti život u svom gradu.
Predlog je posebno važan za turističke centre poput Pariza, Barselone, Lisabona i Venecije, čije su mjere protiv nekontrolisanog širenja apartmanskog smještaja često završavale pred sudovima.
Izvršna potpredsjednica Evropske komisije Teresa Ribera kazala je da su brojni gradonačelnici već pokušali da odgovore na nedostatak stanova, ali da je dio lokalnih mjera osporen zbog nepostojanja dovoljno jasnog evropskog pravnog okvira.
Šta će biti „područje pod stambenim pritiskom“
Komisija predlaže zajedničku metodologiju za određivanje takozvanih područja pod stambenim pritiskom.
Prilikom procjene uzimali bi se u obzir: odnos cijena nekretnina i prihoda stanovništva; rast zakupnina i cijena stanova tokom dužeg perioda; broj stanovnika i demografski trendovi; ponuda i tražnja stambenih jedinica; udio stanova namijenjenih kratkoročnom najmu i broj praznih nekretnina i vikendica.
Tek nakon utvrđivanja da na određenom području postoji ozbiljan i trajniji problem, lokalne ili državne vlasti mogle bi da uvedu posebna ograničenja.
Mjere bi morale da budu ciljane, nužne, nediskriminatorne i proporcionalne problemu. Ne bi, dakle, bilo moguće uvesti opštu zabranu kratkoročnog najma bez analize lokalnog tržišta i dokaza da blaže mjere ne bi dale rezultate.
Za ograničavanje kratkoročnog najma potrebni dokazi
Kratkoročni najam predstavlja najosjetljiviji dio predloga. Prije uvođenja ograničenja, vlasti bi morale da dokažu da je takva djelatnost najmanje tri godine značajno negativno uticala na dostupnost ili cijene stanovanja.
Ograničenja bi prvenstveno bila usmjerena na profesionalno i učestalo izdavanje čitavih nekretnina, odnosno na aktivnosti koje stan praktično uklanjaju sa tržišta dugoročnog zakupa.
Povremeno izdavanje sobe ili sopstvenog doma, koje građanima služi kao dopunski izvor prihoda, ne bi trebalo da bude tretirano na isti način kao komercijalno upravljanje većim brojem turističkih apartmana.
Gradovi i države morali bi da primjenjuju i postojeća evropska pravila o kratkoročnom najmu, uključujući registraciju smještaja, razmjenu podataka sa platformama i uklanjanje oglasa koji nijesu usklađeni sa propisima.
Na udaru i prazni stanovi i vikendice
Predloženi okvir ne odnosi se samo na Airbnb i slične platforme. Lokalne vlasti mogle bi da preduzmu mjere i u područjima u kojima veliki broj vikendica ili dugotrajno praznih stanova postoji istovremeno sa ozbiljnim nedostatkom prostora za stalno stanovanje.
Jørgensen je upozorio da u pojedinim evropskim gradovima između 20 i 30 odsto stambenih jedinica povremeno može biti prazno.
Među mogućim mjerama pominju se rezervisanje dijela novih stanova za osobe koje će u njima imati primarno prebivalište, ograničavanje perioda tokom kojeg nekretnina može ostati prazna kao i uvođenje obaveze primarnog prebivališta u pojedinim zonama. Među mjerama su i ograničavanje kupovine novih stanova namijenjenih isključivo povremenom boravku i dodatno poresko opterećenje dugotrajno praznih nekretnina.
Brisel, ipak, ne bi birao konkretnu mjeru niti je automatski nametao svim članicama. O tome bi odlučivale nacionalne i lokalne vlasti, u zavisnosti od stanja na njihovom tržištu.
Zaštita za postojeće vlasnike i investitore
Komisija predlaže i zaštitne mehanizme za vlasnike nekretnina i investitore. Eventualna ograničenja kupovine ne bi mogla da se primjenjuju retroaktivno, dok bi za postojeće vlasnike morali da budu obezbijeđeni odgovarajući prelazni periodi.
Prilikom odlučivanja o praznim stanovima vlasti bi morale da uvaže opravdane razloge zbog kojih nekretnina nije korišćena – poput renoviranja, ostavinskog postupka, liječenja vlasnika ili privremenog rada u drugom gradu.
Kompanije iz sektora kratkoročnog smještaja smatraju, međutim, da se suština problema nalazi u nedovoljnoj izgradnji. Airbnb je upozorio da bi prioritet trebalo da budu gradnja i renoviranje stanova, kao i aktiviranje praznih nekretnina, dok industrijska udruženja traže nezavisnu kontrolu proporcionalnosti lokalnih ograničenja.
