EPCG NET 2026: Energetska tranzicija postaje razvojna šansa Crne Gore vrijedna milijarde eura
Peti Simpozijum energetike EPCG NET 2026 u Budvi okupio je predstavnike energetskog sektora, institucija, finansijskih organizacija i stručne javnosti iz Crne Gore, regiona i Evrope, uz zajedničku poruku da energetska tranzicija više nije samo klimatska obaveza, već jedno od ključnih pitanja ekonomskog razvoja, investicija i dugoročne energetske sigurnosti.
Crna Gora ulazi u fazu u kojoj energetika može postati jedan od glavnih stubova ekonomskog razvoja, smanjenja uvozne zavisnosti i jačanja pozicije države na evropskom tržištu energije. To je glavna poruka petog Simpozijuma energetike EPCG NET 2026, koji je u Budvi organizovala Elektroprivreda Crne Gore.
Na skupu je ocijenjeno da se energetski sektor nalazi u najdubljoj strukturnoj transformaciji u posljednjim decenijama. Dekarbonizacija, digitalizacija, razvoj obnovljivih izvora, skladištenje energije, modernizacija mreže i povezivanje sa evropskim tržištem više nijesu udaljeni ciljevi, već procesi koji zahtijevaju brze odluke, stabilan regulatorni okvir i velika ulaganja.
Izvršni direktor EPCG Zdravko Dragaš poručio je da energetska tranzicija nije samo tehnički proces, već prilika za strukturno jačanje ekonomije i dugoročnu energetsku nezavisnost države.
On je istakao da EPCG, kao najveća energetska kompanija u zemlji, ima ključnu ulogu u razvoju sistema, posebno kroz ulaganja u obnovljive izvore energije, modernizaciju postojećih kapaciteta i unapređenje energetske efikasnosti.
Kao jedan od najvažnijih projekata izdvojen je vjetropark Gvozd, koji je ocijenjen kao prekretnica u razvoju crnogorske energetike. Prema porukama sa skupa, riječ je o projektu u potpunom vlasništvu EPCG, koji funkcioniše po tržišnim principima i bez subvencija, a proizvodnjom će moći da zadovolji potrebe oko 25.000 građana.
Dragaš je naglasio da značaj Gvozda prevazilazi same proizvodne efekte, jer pokazuje da Crna Gora može realizovati složene energetske projekte u skladu sa evropskim standardima. On je najavio nastavak ulaganja u solarne i vjetroprojekte, modernizaciju hidroenergetskog sektora, kao i razvoj novih tržišnih modela, mreže i skladištenja energije.
NASTAVAK TEKSTA ISPOD FOTOGRAFIJE
Predsjednik Odbora direktora EPCG Milutin Đukanović saopštio je da ukupni investicioni planovi kompanije dostižu oko 4,1 milijardu eura. On je poručio da se tranzicija mora posmatrati kao razvojna šansa, a ne kao administrativna obaveza.
Đukanović je podsjetio da su kroz programe Solar 3000+, 5000+ i 10000+ već instalirani solarni sistemi ukupne snage više od 100 megavata na oko 10.000 krovova, čime se mijenja uloga građana u energetskom sistemu. Potrošači, kako je poručeno, sve više postaju aktivni učesnici i proizvođači energije.
EPCG, prema podacima predstavljenim na simpozijumu, raspolaže portfeljom od oko 570 megavata projekata iz obnovljivih izvora, sa planiranom godišnjom proizvodnjom od oko 900 gigavat-sati. Među prioritetima su Solar 10000+, solarne elektrane na industrijskim i javnim objektima, baterijski sistemi za skladištenje energije, modernizacija hidroelektrana, ekološka rekonstrukcija Termoelektrane Pljevlja i razvoj vjetroparkova, uz podršku međunarodnih finansijskih institucija poput EBRD-a i KfW banke.
Ministar energetike i rudarstva Admir Šahmanović ocijenio je da je Crna Gora ispunila gotovo sve obaveze koje je vode ka integraciji u energetsko tržište Evropske unije. Prema njegovim riječima, država sada investitorima šalje poruku da je sigurno i kredibilno mjesto za ulaganja u obnovljive izvore energije.
Šahmanović je naveo da su usvojeni ključni zakoni i Nacionalni energetski i klimatski plan, te da se čeka verifikacija Evropske komisije za naredni korak u okviru Poglavlja 15.
On je istakao da Crna Gora sada ima zakonodavni okvir usklađen sa najrazvijenijim evropskim državama, što je, kako je ocijenio, jedna od najvažnijih poruka za investitore.
Posebno je naglasio značaj podmorskog kabla sa Italijom, planove za drugi kabl i mogućnost udvostručavanja kapaciteta, ocjenjujući da se Crna Gora može pozicionirati kao energetski most između Zapadnog Balkana i Evropske unije.
“Želimo da našu ekonomiju sve više oslanjamo na energetiku, a manje na turizam”, poručio je Šahmanović, navodeći da država ima sunce, kišu i vjetar, ali da su joj potrebni finansije, tehnologija i strateški partneri za ubrzani razvoj velikih proizvodnih kapaciteta.
Ambasador Evropske unije u Crnoj Gori Johann Sattler ocijenio je da Crna Gora pokazuje jedinstvo, organizacionu zrelost i kredibilitet važan za evropski put i povjerenje investitora. On je podsjetio na značaj pristupanja Crne Gore SEPA sistemu, što je smanjilo troškove transfera novca između EU i regiona, i najavio investicioni događaj sa Evropskom unijom u oktobru u Crnoj Gori.
Ambasadorka Italije u Crnoj Gori Andreina Marsela poručila je da Crna Gora, zahvaljujući geografskom položaju, blizini Italije, korišćenju eura i evropskom putu, ima značajne prednosti za privlačenje investitora. Ona je ocijenila da projekat podmorskog kabla i njegovo planirano proširenje Crnoj Gori daju priliku da postane energetski hub za cijeli region.
Šef kancelarije EBRD-a u Crnoj Gori Remon Zakaria poručio je da ta institucija vidi veliki prostor za ulaganja u obnovljive izvore, energetsku infrastrukturu, transport i povezivanje. On je naglasio da bez mreže koja može da primi i distribuira novu energiju nema ni snažnijeg razvoja obnovljivih izvora.
Predsjednik Odbora direktora CGES-a Aleksandar Mijušković saopštio je da crnogorska prenosna mreža trenutno ima oko sedam gigavata zahtjeva za priključenje, dok je potpisano oko 2,8 gigavata ugovora. Istakao je da je završen 400 kV dalekovod do Pljevalja, koji bi nakon proba trebalo da bude pušten pod napon do kraja juna, kao i da se radi na projektima koji treba da doprinesu stabilnosti sistema.
NASTAVAK TEKSTA ISPOD FOTOGRAFIJE
Regionalni panel EPCG NET-a ukazao je da zemlje regiona i dalje značajno zavise od uvoza električne energije i fosilnih goriva, zbog čega će naredna decenija biti presudna za ubrzanje razvoja domaćih izvora iz sunca, vjetra, hidroenergije i sistema za skladištenje.
Generalni direktor Elektroprivrede Republike Srpske Luka Petrović poručio je da je energetska sigurnost postala jedno od ključnih strateških pitanja regiona. On je upozorio da oslanjanje na uvozne energente može dugoročno oslabiti stabilnost sistema i poručio da će “onaj ko nema svoju energiju biti u problemu”.
Generalni direktor Elektroprivrede Srbije Dušan Živković ocijenio je da dekarbonizacija mora doprinijeti jačanju energetske sigurnosti, a ne samo zamjeni jednog energenta drugim. On je ukazao na neizvjesnosti u evropskom energetskom sektoru, rast značaja digitalizacije, data centara i vještačke inteligencije, ali i na finansijski teret CO2 taksi za regionalne energetske kompanije.
Direktorica za Evropu u kompaniji CWP Global Maja Turković upozorila je da regulatorna neizvjesnost predstavlja jedan od najvećih rizika za investicije u obnovljive izvore. Prema njenim riječima, retroaktivna promjena pravila može ugroziti investicije, dok prevelika regulacija često stvara dodatne barijere umjesto da ubrza tranziciju.
Direktorica OIE Hrvatska Maja Pokrovac poručila je da države regiona moraju brže koristiti potencijale sunca, vjetra, biomase, geotermalne energije i baterijskih sistema. Ona je navela da je Hrvatska u posljednjih pet godina razvila oko jedan gigavat solarnih kapaciteta i oko 500 megavata u virtualnim elektranama, ali da i dalje značajno zavisi od uvoza električne energije, naročito tokom ljetnih mjeseci.
“Najskuplja energija je ona koju nemate”, poručila je Pokrovac, naglašavajući da su skladištenje energije, fleksibilnost mreže i brže priključenje novih kapaciteta ključni izazovi za region.
Posebna pažnja posvećena je i Pljevljima, kao centru crnogorske termoenergetike i jednom od najvažnijih prostora za pravednu tranziciju. Izvršni direktor Rudnika uglja Pljevlja Nemanja Laković kazao je da je kompanija pripremila plan transformacije poslovanja i razvoj novih djelatnosti u okviru postepenog izlaska iz proizvodnje energije iz uglja.
Prema njegovim riječima, planirano je formiranje 12 novih poslovnih jedinica, dok su već pokrenute tri djelatnosti: građevinska firma, fabrika za proizvodnju HTZ opreme i asfaltna baza. U procesu tranzicije već je obuhvaćeno oko 150 radnih mjesta, a u pripremi su i solarna elektrana snage oko 62 megavata i mali hidroenergetski projekat Dubatovići na Ćehotini.
Stalna predstavnica UNDP-a u Crnoj Gori Ekatarina Paniklova poručila je da pravedna, energetska i zelena tranzicija nijesu sprint, već maraton koji zahtijeva partnere, viziju i dugoročnu posvećenost. Ona je istakla da se u tom procesu moraju prepoznati i oni koji će biti najviše pogođeni promjenama, posebno u lokalnim zajednicama poput Pljevalja.
Zaključak EPCG NET-a 2026 je da Crna Gora ima rijetku razvojnu priliku: da kroz obnovljive izvore, modernizaciju mreže, skladištenje energije, hidroenergetski sektor, evropsku integraciju i međunarodna partnerstva pretvori energetiku u jedan od najvažnijih stubova nove ekonomije.
Za to će, međutim, biti potrebni brži projekti, stabilna pravila, jače institucije, pametno finansiranje i jasna odluka da energetska tranzicija ne bude samo obaveza prema EU, već dugoročna strategija ekonomskog razvoja i energetske nezavisnosti Crne Gore.
